Tijdperk van wanorde maakt extreemrechtse monsters groot

Extreemrechts kan als grote overwinnaar uit de Europese verkiezingen komen. De kwestie van machtsdeelname stelt zich steeds concreter. In Nederland is Wilders na een lange formatiecrisis op weg naar zijn regering, ook al zijn er weinig indicaties van stabiliteit. Die regering hangt met haken en ogen aan elkaar, maar is verenigd in afkeer tegen vluchtelingen en een asociaal beleid waarmee gehoopt wordt terug te keren naar de stabiliteit van een vorig tijdperk die vandaag niet meer mogelijk is. Hogere minimumlonen of meer openbare dienstverlening zitten er niet in, lastenverlagingen voor de bazen zijn daarentegen wel concreet. 

door Geert Cool uit maandblad De Linkse Socialist

Rijk volk eerst

Op 18 mei was de Argentijnse president Milei de centrale spreker op een bijeenkomst van extreemrechts in Madrid in aanloop naar de Europese verkiezingen. Het initiatief kwam van Vox en genoot de steun van Trump-fans. Orban stuurde een videoboodschap, Le Pen kwam in persoon naar Madrid. De grote ster was echter Milei. Die voert in Argentinië een beleid van verregaande liberalisering, waarbij sociale bescherming op de werkvloer of op de huurmarkt wordt afgeschaft. Hij kondigde aan 5000 jobs van ambtenaren te schrappen en fors te besparen op onder meer onderwijs. 

Dat is waar extreemrechts warm voor loopt. Hoe is het mogelijk dat het zoveel stemmen haalt terwijl het voor een beleid staat dat niet in het belang van die kiezers is? De steun voor extreemrechts toont zowel de afkeer tegen de traditionele partijen, als de impact van de dominante retoriek om de verantwoordelijkheid voor sociale problemen door te schuiven naar vooral de slachtoffers van het beleid. Tegen een achtergrond van toenemende deglobalisering, nieuwe koude oorlog, openlijke conflicten en oorlogen, protectionisme en verstoorde wereldhandel, economische zeepbellen en speculatie komt daar nog een versterkt nationalisme bij. Extreemrechts balanceert tussen zich opwerpen als anders dan de anderen, terwijl het tegelijk met de stroom van het establishment meegaat. 

Kapitalisme in verval

Het gebrek aan een antwoord op sociale problemen ondergraaft het vertrouwen in de traditionele partijen. Het maakt dat ze meer gebruik maken van verdeeldheid en het individualiseren van maatschappelijke verantwoordelijkheden. De historisch sterkste voorbeelden van verdelen om te heersen zijn steeds verbonden met regimes die over een smalle basis beschikten om hun bewind op te leggen. Het Brits kolonialisme domineerde de wereld met een beperkt eigen militair en administratief apparaat, waardoor het overal op verdeeldheid inspeelde. 

De bocht naar rechts van veel traditionele partijen zal extreemrechts niet stoppen. Het maakt het integendeel meer aanvaardbaar, waarop het nog verder gaat in zijn voorstellen en retoriek. De grote zwakte van extreemrechts daarbij is dat het zelf geen antwoorden heeft op sociale problemen. Het is niet door het onderwijs op droog zaad te zetten, met een stormram de cultuursector te liquideren of door meer repressie dat de werkende klasse toegang zal krijgen tot betaalbaar wonen en meer openbare diensten. Ongetwijfeld speelt die zwakte een rol in het grotendeels passieve karakter van de steun voor extreemrechts. Tegelijk mogen we ons daar niet door in slaap laten wiegen: elke vooruitgang van extreemrechts geeft zelfvertrouwen aan meer radicale groepen in de marge en maakt racisme, seksisme en queerfobie meer aanvaard.  

Tijdperk van wanorde

Dit tijdperk van wanorde wordt gekenmerkt door tegenstellingen, instabiliteit en spanningen. Dit brengt onzekerheid en angst met zich mee. Extreemrechts kan op die basis scoren door zich voor te stellen als een politieke kracht die voor een sterke identiteit zorgt waarop je trots kan zijn. De invulling van die identiteit wordt aangepast naargelang van tot wie de boodschap gericht is. Een nostalgie naar een verleden dat er eigenlijk nooit was, biedt geen alternatief. Het is tegelijk een logische reactie op de onzekerheden van het huidige tijdperk. Zoals Gramsci ooit opmerkte: “De oude wereld is stervende en de nieuwe raakt maar niet geboren. In die schemerzone worden monsters geboren.”

Marxisten gaan uit van een bredere kijk op historische ontwikkelingen en proberen dat te vertalen in concrete stappen om met de werkende klasse in al haar diversiteit een einde te maken aan het kapitalisme en alle vormen van uitbuiting en onderdrukking die er eigen aan zijn. We zien niet alleen de populariteit van de extreemrechtse monsters, maar ook het onderliggende verval van het kapitalisme en een radicalisering van jongeren en werkenden die zoeken naar de uitweg van maatschappijverandering. Dat is waar wij actief zijn en opkomen voor een broodnodig socialistisch alternatief.

Delen:
Printen:
Voorpagina van De Linkse Socialist