Reactie op de onverwachte resultaten van de Turkse lokale verkiezingen

De AKP van Erdogan leed onverwacht een zware nederlaag in de Turkse lokale verkiezingen. De verkiezingskoorts was tot in België voelbaar, met geweld en anti-Koerdische provocaties door extreemrechts. Dikili, een gepensioneerde syndicalist die al enkele jaren in Turkije verblijft, reageert op de onverwachte resultaten van de lokale verkiezingen.

Ik ga eerlijk zijn, ik had er geen goed oog in.

Want de volledige Turkse regering was gemobiliseerd om overal campagne te voeren. Met als absolute uitblinker, de Turkse president, alom tegenwoordig. Want kost wat kost zet­te hij alles op alles om Ankara (het administratief) en Istanbul (het economisch cen­trum) terug te veroveren, naast een aantal grootsteden die de AKP was verloren in 2019.

Het minste wat je kan zeggen is dat er een ongelijke strijd werd gevoerd. [1]

Simsek, de minister van Financiën, liet op een vergadering met bedrijfsleiders in Istanbul weten, dat bij niet verkiezing van de AKP kandidaat, de geldkraan zou worden toegedraaid. En om het volledig duidelijk te maken liet de president weten: ‘als wij terug aan de macht komen, stroomt er terug geld naar Istanbul’.[2]

Waarom zijn die grootsteden zo belangrijk zijn voor de Turkse president?

In tegenstelling tot België, moet ieder project dat een gemeente of stad wil uitvoeren, en waarvoor subsidies of leningen nodig zijn, voorgelegd worden aan de centra­le staat. En in Turkije staat die centrale staat volledig onder controle van de huidige meerder­heid. Dat die goedkeuring samenhangt met het politieke bestuur van de desbetref­fende gemeente of stad, daar hoef ik geen tekening bij te maken.

Toen de huidige burgemeester van Istanbul bijvoorbeeld een metrolijn wou laten afwerken, kreeg hij geen goedkeuring, en de staatsbanken weigerden een lening te ver­strekken, waardoor hij geld op buitenlandse markten moest gaan lenen.

Maar er zit veel meer achter, normaal mag of kan Erdogan zijn kandidatuur niet meer stellen voor een derde ambtstermijn, de Turkse grondwet verbiedt dat.

Hij verklaarde dan ook dat deze verkiezingen zijn laatste waren, maar onmiddellijk werd hij ‘gecounterd’ door zijn bondgenoot (of schoothond) Bahceli van de MHP, die vond dat hij opnieuw zijn kandidatuur moest stellen.

Maar een grondwetswijziging, zonder totale controle over de grootsteden, heeft weinig kans om te lukken. Daarom waren deze verkiezingen cruciaal voor Erdogan.

Volgens de peilingen zou het in Istanbul een nek aan nek race worden tussen Kurum (kandidaat van de AKP) en Imamoglu, kandidaat van de CHP. Enkel Metropoll voorspelde goed.

Veranderingen de afgelopen tien maanden

WIE IS ER STEMGERECHTIGD?

Omdat het lokale verkiezingen zijn, kunnen Turken[3] in het buitenland (het zijn er vier miljoen) niet deelnemen aan deze verkiezingen, de logica zelve.

Als Belg in het buitenland, kan ik wel stemmen voor parlements- en Europese verkiezingen, maar niet voor lokale verkiezingen. Dat is hetzelfde geval in Turkije.

GROTE VERANDERINGEN BINNEN DE CHP.

Kilicdaroglu, de voorzitter van de CHP, verloor zijn functie en moest plaatsmaken voor Ozgur Ozel. Eerlijk gezegd een opluchting.

Ik zal hem nooit verge­ven hoe hij in het parlement een twee derde meerderheid gaf aan de AKP om verkozen politici hun mandaat te ontnemen.

En zijn laatste ‘liefdesval’ voor extreemrechts bij de tweede ronde van de presidentsverkiezingen is niet direct een voorbeeld voor ‘sociaaldemocraten’.

Tegelijk, Kilicdaroglu voerde (ook tijdens de gemeenteraadsverkiezingen) intern oppo­sitie binnen de CHP, en hoopte door een verkiezingsnederlaag van de CHP terug de touwtjes in handen te krijgen.

DE VERBROKKELING VAN DE NATIONALE ALLIANTIE.[4]

Vooral onder impuls van Meral Aksener, de voorzitter van de Iyi Parti[5] (letterlijk ver­taald, de Goede Partij), viel de Nationale Alliantie uit elkaar na de parlements- en presidentsverkiezingen.  

In 2019 bestond die alliantie nog en met stilzwijgende steun van de Koerden (zij dien­den geen eigen lijsten in) zorgden zij voor een aantal overwinningen in de grootsteden, waaronder Ankara en Istanbul, maar ook Antalya, Adana en Mersin.

Vraag was, hoe zouden kiezers die voorheen op eenheidskandidaten van de Nationale Alliantie stemden, nu stemmen? Ze hadden immer hun eigen kandidaten.

Tegelijk bleef de Volksalliantie bestaan.

Gelet op het kiessysteem, speelde dit in hun voordeel, zowel bij burgemeesters- als raadsverkiezingen.

DE YRP: AFSCHEURING VAN DE VOLKSALLIANTIE.

Eigenlijk zijn de AKP en de YRP splitsingen van de voormalige RP (Refah Partij) en ondanks hun meningsverschillen, werkten zij samen in de Volksalliantie. Hoewel zij uit hetzelfde politieke nest komen, zijn er wel degelijk meningsverschillen.

De YRP is eigenlijk moslimfundamentalistisch, zij zijn tegen een toetreding tot de EU, willen meer samenwerking met moslimlanden, maar verwerpen ook de nieuwe econo­mische politiek van de Volksalliantie.

Ze zeggen aan de kant van de Palestijnen te staan (Erdogan doet dat voor hen veel te weinig omdat Turkije volop handel blijft drijven met Israël) en aan de arme lagen van de bevolking. Daarenboven verweten zij de AKP een puur kapitalistische politiek te voeren, zonder rekening te houden met de daling van de koopkracht van de bevolking, inzonderheid van de gepensioneerden.[6]

DE NIEUWE ECONOMISCHE POLITIEK VAN DE VOLKSALLIANTIE

Tot voor de parlements- en presidentsverkiezingen van mei 2023 kreeg je een situatie die Turkije zo goed als naar het bankroet dreef. De Turkse lira was in vrije val, de reserves waren negatief, en de koopkracht daalde dag na dag door de enorme inflatie.

Het heeft een tijdje geduurd, maar uiteindelijk begreep hij, dat ‘zijn economische politiek’, met lage rentes en uitputting van de reserves om de Turkse lira te ondersteunen, niet meer werkbaar was.

Erdogan knoopte dus aan met de ‘orthodoxe economische politiek’ van het IMF, stelde Simsek aan als minister van Financiën en een nieuwe gouverneur voor de nationale bank, die, om een halt toe te roepen aan de enorme inflatie, de intrestvoeten ver­hoogde van 8.5 procent naar 50 procent.

Maar Simsek is een ‘orthodoxe kapitalist’, dus geen cadeautjes meer voor de verkiezingen (die waren er voorheen wel) en besparen op de uitgaven van de overheid om de inflatie onder controle te krijgen.

De rekening werd en wordt betaald door de werkers, de zieken en de gepensioneerden.

Vandaag benadert het minimumloon de hongergrens, de armoedegrens staat nog veel hoger.

En je kan wel altijd mooie boodschappen de wereld insturen, als je je huur niet meer kan betalen, als je zelfs niet meer normaal kan eten, en als dag na de dag de inflatie stijgt, dan kunnen mensen veranderen. Overigens, de inflatie, iets meer dan 68 procent op jaarbasis, volgens de ENAG rond de 125 procent, tast de koopkracht enorm aan.

Het kiessysteem bij de gemeenteraadsverkiezingen

Bij de gemeenteraadsverkiezingen heb je eerst en vooral de burgemeestersverkiezingen, en de partij met de meeste stemmen pakt de sjerp.

Daarnaast heb je de raads­verkiezingen (zeg maar leden van de provincie en gemeen­teraden).

Er wordt tevens een onderscheid gemaakt tussen de grootsteden of metropolen, daar­van zijn er een dertigtal, de provincies (er zijn er 51 want in de metropolen vallen provincie en grootstad samen) en de kleinere gemeenten of steden (er zijn er 973).

In de metropolen was er voor 2019 een verplichte fusieoperatie, waardoor het aantal kleinere gemeenten of steden, vooral in de ‘conservatieve’ gebieden liggen.

VERLIEPEN DE VERKIEZINGEN EERLIJK?

Los van de mediapropaganda, grotendeels wel, behalve in de Koerdisch etnische gebieden.

Duizenden militairen en politieagenten (we kennen enkel een nationale politie) werden met bussen aangevoerd naar de Koerdische stemlokalen (hoewel ze er niet woonden).

Een deel daarvan in uniform en gewapend, wat volgens de kieswet niet toegelaten is. Enkel ordehandhavers die toezicht houden op het normaal verloop van de kiesverrich­tingen, mogen wapens dragen.

DE UITSLAGEN … IETS WAT NIEMAND HAD VERWACHT.

Laat ons beginnen met de percentages en vergelijken met de gemeenteraadsverkiezingen van 2019. We vermelden twee scores op landelijk vlak, de burgemees­tersverkie­zingen (BV) en de raadsverkiezingen (RV).

PARTIJBV2024BV2019PLUS OF MINRV2024RV2019PLUS OF MIN
AKP35,4944,33-8,8732,3142,54-10,23
CHP37,7430,117,6335,5829,356,23
YRP6,196,196,966,99
DEM5,674,241,435,635,60,03
MHP4,987,31-2,335,657,46-1,81
IP3,777,45-3,684,67,7-3,1

Hieruit blijkt overduidelijk dat de CHP de grote winnaar is en de AKP de enorme verliezer. Voor het eerst sinds 1989 wordt de CHP de grootste partij.

De kleinere partijen laat ik even achterwege, kom daar later op terug.

Een andere (weliswaar onverwachte) grote winnaar is de YRP[7] van Erbakan. Zij hakken fors in op de AKP. Zijn de derde grootste oppositiepartij geworden. Ze zitten overigens dicht tegen de kiesdrempel (nationaal) van 7 procent. En als zij op de ingeslagen weg doorgaan, worden zij een bedreiging voor de machtspositie van de Volksalliantie.

De grote verliezer is de AKP, die haar positie als grootste partij verliest.

Maar ook de MHP en IP, twee extreem rechtse partijen, verliezen fors, de Iyi Partij haalt slechts de helft van haar vorig resultaat en de MHP verliest bijna een derde van haar stemmen.

Maar zonder fantasie, de YRP is zowel extreemrechts als extreem fundamentalistisch. En zij koppelen dit aan een extreem integristisch discours.

De DEM[8], zeg maar de Koerden, gaan er op vooruit in de Koerdisch etnische gebieden, maar gaan er op achteruit in de Westerse grootsteden.

In de Koerdische metropolen (waarbij hun burgemeesters werden afgezet) scoren zij nog beter dan voorheen. Van, Mardin en Diyarbakir, zij geven hun vertrouwen aan de DEM. En eerlijk gezegd, als men een oplossing wil voor het Koerdische pro­bleem, ga er dan mee onderhandelen in plaats van ze te beschouwen als terroristen.

Huda Par, het vroegere Hizbollah, gelieerd met de Volksalliantie, betekent zo goed als niks in de etnisch Koerdische gebieden.

DE ZETELVERDELING

Wat geeft dat als zetelverdeling (GS) zijn de grootsteden, (PB) de provincies en (KB) de kleinere besturen.

PARTIJGS2024GS2019PLUS OF MINPR2024PR2019PLUS OF MINKB2024KB2019PLUS OF MIN
AKP1215-31224-12355535-180
CHP14113211011331187144
YRP10110138038
DEM330752655015
MHP01-1810-2122145-23
IYI PARTI00010124195

Hier weer hetzelfde beeld bij winnaars of verliezers.

Het lijkt of de Iyi partij flink heeft gewonnen, maar dat geeft een vertekend beeld, zij dienden bij de verkiezingen van 2019 bijna nooit eigen lijsten in. Hun zetels kwamen dan in handen van de partij die als lijsttrekker werd voorgedragen. Meestal was dat de CHP.

DAAROM EVEN UITLEGGEN HOE EEN ALLIANTIE WERKT.

Je kiest je kandidaat (of kandidaten) en daarna kom je overeen, je steunt als alliantie die kandidaat. Door het niet indienen van eigen lijsten, en het kiessysteem-D’hondt, win je als coalitie (tenminste als die de grootste is) telkens meer zetels. Vroeger bestond dit niet maar toen de AKP besefte dat zij nog weliswaar de grootste waren, maar geen absolute meerderheid meer konden verkrijgen, wijzig­den zij de kieswetgeving, om met hun Volksalliantie meer zetels in de wacht te sle­pen.

TENSLOTTE, HOE DEDEN DE KLEINERE PARTIJEN HET?

Laat ons beginnen bij extreemrechts.

De BBP die deel uitmaakt van de Volksalliantie, doet het altijd goed in de provincie Sivas, ook dit keer waar zij de burgemeesterszetel halen. En bij de kleinere besturen gaan ze van zes naar 19 zetels, dat lijkt een enorme vooruitgang te zijn, maar vele van die besturen tellen maar een paar honderd inwoners.

De Zafer partij (een anti immigratie partij) haalt geen zetels en schommelt rond de twee procent. Vooral in sommige grote steden halen zij een beter resultaat. Maar zij breken niet door.

De Hak Par, voortgekomen uit Hizbollah, doet het ronduit slecht, zelfs in de Koerdisch etnische gebieden halen zij nauwelijks stemmen.

De afscheuringen van de AKP.

De Deva partij doet het slecht, ze halen een burgemeesterszetel in een klein bestuur.

De FT (toekomstpartij) doet het nog slechter. Nochtans hadden zij een voormalige eerste minister.

De Saadet partij, zeg maar fundamentalisten met weliswaar een linkervleugel, verlie­zen acht van hun negen zetels in kleinere besturen. Die zijn nu in handen van de YRP.

De YRP is en blijft de verrassing bij deze verkiezingen. Zij doen het enorm goed. Verwerven zelfs de controle op twee provincies.

Maar ook klein links doet het slecht.

De TKP, de Turkse communistische partij, verliest haar twee zetels, die in de provincie Tunceli en een andere in een kleine stad.

De Sol Parti (linkse – semi trotskistische – partij) haalt een zetel in Dersim, Tunceli in het dorp Hozat. Stel je er niet teveel van voor, er zijn minder dan 3000 kiesgerechtig­den.

En de TIP, haalt een burgemeesterszetel in Samandag.

Eerlijkheidshalve moet ik erbij vermelden dat in Harbiye en Samandag, arab-alevi stad­jes in de provincie Antakya, de linkerzijde altijd extreem hoog scoort, net als in Dersim, zaza sprekende Kurt Alevi regio. Het zijn echter uitzonderingen op de regel.

Tegelijk, ik hou van Harbiye en Samandag, zijn volledige Alevi dorpen. Hoe zou dat komen?

Toch nog een kleine bemerking. Als ik de resultaten bekijk in Izmir, dan zie ik dat de TKP, de DEM en de TIP, in de gemeenteraden dikwijls samen meer dan tien procent behalen. Het zijn inwisselbare stemmen. Dus waarom niet proberen om samen te wer­ken?

Nog een belangrijke opmerking. In het district Urla werd de CHP burgemeester afgezet en vervangen door een AKP trustee, na de verkiezingen in 2019. Vandaag haalt de CHP er een monsterscore van meer dan 70 procent (de hoogste van het land). Mis­schien een beetje pikante saus, in Urla heeft de familie Erdogan drie sterk beveiligde villa’s, hun buitenverblijven, en was een CHP-burgemeester iets teveel van het goede.

Welke besluiten te trekken uit deze verkiezingen?

Wat heeft gespeeld bij het stemgedrag van de kiezers? Denk vooral de economische situatie. In de media en op de televisiekanalen, krijgen wij al jaren een goed nieuws show, maar het is een show, en het wordt steeds moeilijker om de eindjes aan elkaar geknoopt te krijgen. Het huidige minimumloon is eigenlijk de hongergrens.

Syndicaal verzet is zo goed als onmogelijk. Op dat vlak is het hier nog de negentiende eeuw. Dit is ook de fundamentele zwakte om Turkije te veranderen, de arbeidersbe­weging staat heel zwak. Maar wel opvallend is dat bijna in alle industriële steden, diezelfde arbeidersbeweging massaal op de CHP heeft gestemd.

In de Koerdisch etnische gebieden, zeg maar Turks Koerdistan, werden burgemees­ters afgezet, vervangen door trustees van de regering, die sier maakten met het geld, terwijl de legaal verkozen burgemeesters in de gevangenis zaten.

De Koer­den hebben dit afgestraft. De resultaten liegen er niet om. Het zijn mas­sale overwinningen voor de DEM.

Als je dan weet dat in deze gebieden massaal Turk­se politieagenten en soldaten werden aangevoerd, die (hoewel de kies­wet het ver­biedt) in uniform en gewapend gingen stemmen, om de DEM stemmen te ontnemen, dan weet je het wel. Maar het is niet gelukt. De resultaten liegen er niet om.

En drie dagen na de verkiezingen ontnam men al de verkozen burgemeester van Van, een Koerdische metropool (met 55 procent van de stemmen) zijn mandaat, omdat hij volgens de plaatselijke YSK (verkiezingsraad) niet verkiesbaar was. Er braken onlusten uit want men wou de burgemeesterszetel toekennen aan de AKP kandidaat, die minder dan de helft van de stemmen haalde (27 procent).

Traangas, gewonden, arrestaties en samenscholingsverbod. Maar de nationale verkie­zingsraad, die op voorhand alle kandidaturen moet goedkeuren, heeft deze beslissing ongedaan gemaakt. Van krijgt dus toch een Koerdische burgemeester.

In de (Westerse) grootsteden lag het anders. In Izmir (waar men zo goed als zeker was van een overwinning van de CHP) stemden de Koerden op de DEM.

Het maakte niet uit. Maar in Istanbul, waar de Koerden goed zijn voor zo een vijf procent van de stemmen, halveerde hun stemmenaantal. Zij brachten een stem uit tegen Erdogan, die zowel in Syrië als Irak, de Koerden bombardeert. Een nuttige stem.

Ook in Adana, verloor de DEM een derde van haar stemmen, net als in Adyaman.

Wat de CHP betreft. De CHP heeft twee vleugels, een meer linksere sociaaldemocratische vleugel en een nationalistische vleugel. Omdat de Nationale Alliantie niet meer bestond, werd de CHP een aantrekkingspool. En het vertrek van Kilicdaroglu heeft daartoe bijgedragen. Feit is, de CHP heeft kiezers van de AKP aangetrokken door zich terug te richten op haar basisprincipes, zonder een sectair secularisme, en zich terug op te werpen als alternatief. Maar zij hebben vooral kiezers aangetrokken van de IYI partij.

De IP (de goede partij) is een afscheuring van de MHP. Streng nationalistisch, ze hebben overigens ook banden met de Grijze Wolven, maar tegelijk ook veel seculieren. Zij zagen een perspectief in de Nationale Alliantie, maar toen Aksener, de partij­leidster, dat ten grave droeg, stemden zij liever seculier en CHP dan op de AKP.

De MHP, verliest haar grootste bolwerk, Manisa. Hier greep de grote mijnwerkersramp plaats, met meer dan driehonderd doden. Vroeger een district waar enorm veel wijn werd geproduceerd, vandaag gerooid voor gewone druiven. Want wijn is zo duur dat enkel een elite er van kan leven.

En de AKP, de grote verliezers, zij zien zich bolwerken ontglippen, Bursa, een miljoenenstad met de auto-industrie, Balekisir, meer dan 800.000 kiezers,  maar ook in de etnisch Koerdische gebieden verliezen zij Mus, Bingol, en Agri. Eerlijk gezegd voor Erdogan is dit een ramp.

Tegelijk betekent het een stap voorwaarts voor de CHP. Geen allianties meer met extreemrechts. Laat het ons hopen.

En ik was ook dit keer weer verkeerd in mijn voorspellingen. Tegelijk, ik ben er blij om.


[1] Met controle op meer dan negentig procent van de private media (zowel kranten als televisiekanalen) en een officiële staatszender (TRT) die omgevormd was tot een propa­gandakanaal (de regerende coalitie kreeg vijftig uur zendtijd, de volledige oppositie, minder dan een half uur) dacht ik, dit is het sluitstuk voor Erdogan, als hij terug de grootsteden onder controle krijgt, komt er heel waarschijnlijk een referendum over een nieuwe grond­wetswijziging en worden de schaarse restjes van de Turkse democratie naar de vuil­bak verwezen.

[2] De burgemeesters van Ankara en Istanbul deelden bijvoorbeeld tijdens de coronacrisis gratis brood uit aan de bevolking. Dit werd verboden. Ze moesten de mensen laten betalen. Ze hielden weliswaar de prijs zo laag, dat iedereen aan brood kon geraken.

[3] De Turken die in het buitenland wonen, beïnvloeden wel degelijk de verkiezingen. De Nederturken (België en Nederland) stemmen altijd massaal voor de AKP. Ook die in Duitsland. Dit keer speelde dat niet mee.

[4] Tot voor de gemeenteraadsverkiezingen had je twee grote verkiezingsallianties. Enerzijds de Volksalliantie, hoofdzakelijk samengesteld uit de AKP-MHP en BBP, anderzijds de Nationale Alliantie, hoofdzakelijk samengesteld uit de CHP en de IYI partij. Beide allianties werden aangevuld met kleinere partijen.

[5] De Iyi partij is een afsplitsing van de MHP, een ultranationalistische en fascistische partij, die echter reageerde tegen een presidentieel systeem, en terug wou keren naar een parlementair stelsel. Beide partijen hebben goede banden met de Grijze Wolven, zeg maar de stoottroepen van extreem rechts. Aksener mag dan al gematigder klinken als Bahceli, los van hun keuze voor een parlementair of presidentieel systeem, zijn zij in hetzelfde extreem rechtse badje ziek. Ik bestempel Aksener als de Marie Le Pen van Turkije.

[6] De oorspronkelijke Refah partij (later verboden) stond sociaal economisch vrij links. Ze hadden een grote invloed in de gececondus (de krottenwijken in de grootsteden) waar zij hun eigen netwerken hadden. En omdat de ‘linkerzijde’ dat liet liggen, werden zij er een toonaangevende macht.

[7] Erbakan was de grondlegger van een conservatieve integristische moslimpartij. Die is later gesplit in de AKP (van Erdogan) en de Saadet partij. Zij zijn verbonden met Milli Gorus.

[8] Ik heb de vergelijking gemaakt met de HDP, omdat de DEM een ‘nieuwe’ partij is.

Delen:
Printen:
Voorpagina van De Linkse Socialist