Wagenknecht vertrekt bij Die Linke. Populisme over alle klassen heen

Binnen Die Linke in Duitsland was er enige opluchting: de lange interne ruzie is voorbij. Op 23 oktober splitste het populairste en meest polariserende lid, Sahra Wagenknecht, zich af van Die Linke en kondigde aan een nieuwe partij op te richten, naar haarzelf vernoemd. Wagenknecht blijft zichzelf trouw wat betreft haar politiek. Qua programma is de nieuwe partij een rechts-sociaaldemocratische en populistische partij.

Artikel door Jan Hagel, Reinbek, en Sebastian Rave, Bremen

Als Wagenknecht klaagt dat journalisten haar er ten onrechte van beschuldigen voorstander te zijn van een planeconomie, moeten we haar gelijk geven. In feite bood ze geen alternatieven voor het kapitalisme. Al meer dan tien jaar is haar idee van economisch beleid een terugkeer naar het ‘ordelijke’ kapitalisme van de vroege Bondsrepubliek Duitsland.

De nieuwe partij heeft een “verstandig economisch beleid” voor ogen. Industrie en “kleine en middelgrote ondernemingen” moeten worden gestimuleerd, met goedkoop gas uit Rusland en een buitenlands beleid dat afzetmarkten veilig stelt. Op deze manier biedt de partij zich aan als spreekbuis voor die Duitse kapitalisten die willen dat Duitsland een meer ‘onafhankelijke’ imperialistische speler wordt, die zaken doet met alle mogendheden ongeacht hun affiliatie in de Nieuwe Koude Oorlog.

Op de website van de nieuwe partij staat: “We hebben geld nodig om innovatieve binnenlandse bedrijven en start-ups te steunen, geen miljardensubsidies voor overzeese bedrijven.” De partij had nauwelijks duidelijker kunnen maken aan welke kant Sahra Wagenknecht uiteindelijk staat: die van Duitse bedrijven en hun staat.

Sociale rechtvaardigheid “van bovenaf”

Wagenknecht zegt te staan voor een hoger minimumloon en hogere pensioenen, maar roept niet op tot een massabeweging om te staken voor hogere lonen, om lid te worden van de vakbonden of voor strijd voor hogere lonen om de trend te keren.

Haar opvatting van politiek is er een “van bovenaf.” Ze presenteert zichzelf als de vertegenwoordiger van werkende mensen die geen stem, geen macht en geen mogelijkheid hebben om iets te veranderen. Met andere woorden, ze wil niets te maken hebben met bewegingen van onderaf. Dit geldt ook voor haar vredespolitiek.

Ze klaagt dat de “geopolitieke blokvorming belangrijke afzetmarkten in gevaar brengt.” De Nieuwe Koude Oorlog is echter het gevolg van de wereldwijde verscherping van imperialistische tegenstellingen. Wagenknecht biedt geen serieuze analyse van deze situatie en heeft ook geen perspectief voor de internationale politiek van de arbeidersklasse. In plaats daarvan probeert ze in de huid van het Duitse kapitaal te kruipen en stelt ze uiteindelijk voor dat de EU zich losmaakt van de NAVO en een onafhankelijk derde blok wordt in de Nieuwe Koude Oorlog.

Duitse energiebedrijven willen misschien graag goedkoop gas uit Rusland blijven importeren, de Duitse auto-industrie wil misschien graag auto’s naar China blijven exporteren. Maar de vorming van een wereldblok kan niet worden teruggedraaid door inspanningen binnen het kader van de burgerlijke natiestaat. De enige manier om de polarisatie van natiestaten en militaire escalaties te overwinnen, bestaat uit internationale massabewegingen van onderaf, geen oproepen tot burgerlijke diplomatie.

Wagenknecht zet zich in voor de strijd tegen “ongereguleerde migratie”, ook al staat dit niet centraal in haar programma. Ze heeft het over “vrijheid van meningsuiting” en “de beperking van debatten.” Dit kan en moet begrepen worden als een toespeling op de vermeende “links-groene dictatuur van de meningsuiting” waar racisten, seksisten en transfoben over klagen. Ze verwijst echter explicieter naar de oorlog in Oekraïne en de kwestie van Covid. De nieuwe partij ziet duidelijk een belangrijk kiezerspotentieel bij de voormalige Covid-ontkenners.

Is dit rechts of links populisme?

Wagenknechts nieuwe partij is een rechtse afsplitsing van Die Linke. Dit betekent niet dat het per se een rechts-populistische partij wordt zoals de Alternative für Deutschland (AfD), ondanks enigszins vergelijkbare standpunten over migratie en economische eisen die allemaal vanuit een ‘nationaal’ perspectief komen.

Schandalig genoeg steunt Die Linke deportaties in de deelstaatregeringen waarin ze participeert. Wagenknecht gaat nog verder als ze “ongereguleerde migratie” de schuld geeft van problemen in het onderwijssysteem en oproept om uitkeringen voor migranten en jonge werklozen tot nul te reduceren. Wagenknecht speelt bewust in op rechtse opvattingen in de samenleving. Racisme is niet de kern van het partijprogramma, het is vooral een middel om een doel te bereiken. Toch zijn de opkomst en het programma van de nieuwe partij een uiting van een zorgwekkende rechtse ontwikkeling in de samenleving.

In geen geval mag Die Linke achterover leunen en hopen dat ze nu vooruitgang boekt in de opbouw van een linkse partij. De rechtse afsplitsing is in de eerste plaats een nederlaag voor Die Linke. Wij hebben Die Linke gesteund sinds de oprichting van de WASG (Arbeid en Sociale Rechtvaardigheid – Verkiezingsalternatief), omdat het bestaan van een relevante partij links van de SPD de strijdomstandigheden voor de arbeidersklasse verbetert. Het verdwijnen van Die Linke zou de werkende klasse ernstig verzwakken.

Voor de opbouw van een militante antikapitalistische linkerzijde

Wagenknechts partij is geen alternatief. Het zou mooi zijn als na het vertrek van Wagenknecht en haar aanhangers, die jarenlang de interne partijdebatten en de externe beeldvorming hebben gedomineerd, de focus van de partij weer op politieke in plaats van persoonlijke kwesties zou gericht worden. Helaas is het onwaarschijnlijk dat dit zal gebeuren. Die delen van Die Linke die zich inzetten voor deelname aan regeringscoalities en de nieuwe sociaaldemocraten van na 1990 worden in eerste instantie gesterkt door de splitsing. Dit wordt nog versterkt door het feit dat sommigen die zich nominaal aan de linkerzijde van de partij bevinden de oproep van Wagenknecht zullen volgen.

De splitsing zou een duidelijke waarschuwing moeten zijn: sociaaldemocratische ideeën en aanpassing aan de burgerlijke politiek zijn een bedreiging voor links. Daartegen is dringend een koerswijziging nodig. In plaats van te hopen op een soort vrede in de partij over alle vleugels heen, moet de politieke confrontatie doorgaan. Tegenover de politiek van de reformisten, die zich richten op regeringsdeelname tegen elke prijs, moet een militante en antikapitalistische koers staan.

Er is potentieel voor een linkse partij die als enige stelling neemt tegen de verschuiving naar rechts van de burgerlijke samenleving, die de oorzaken van de meervoudige crises die het kapitalisme voortbrengt benoemt en die actief campagne voert voor socialistische oplossingen. Het is tijd om dat potentieel eindelijk te benutten.

Delen:
Printen:
Voorpagina van De Linkse Socialist