Uittreksel uit ‘Het programma van de Internationale’ door Ted Grant

Deze tekst uit 1970 door Ted Grant, beschrijft de politieke geschiedenis van de marxistische internationales tot aan de oprichting van het CWI (de voormalige naam van ISA). De originele en volledige tekst is 30 bladzijden lang. We geven in de leesbundel voor nieuwe leden van LSP een voorproefje door de oorsprong van de Eerste en Tweede Internationale te kaderen. We raden ten sterkste aan om later het vervolg te lezen. Die gaat in het bijzonder in op periode na de Tweede Wereldoorlog, de jaren na de dood van Trotski en de uitdagingen waar marxisten toen voorstonden. De volledige tekst vind je op: www.marxists.org/nederlands/grant/1970/1970program.htm.

De Eerste en Tweede Internationales

Zonder een internationaal perspectief, programma en politiek, is het onmogelijk om een beweging op te bouwen die in staat is om de samenleving te transformeren. Een Internationale is een programma, politiek en methode; en haar organisatie is het middel om deze door te voeren. De noodzaak voor de Internationale vloeit voort uit de internationale positie van de arbeidersklasse. Deze werd op haar beurt ontwikkeld door de organisatie van de wereldeconomie als een ondeelbaar geheel. De belangen van de arbeidersklasse in het ene land zijn dezelfde als de belangen van de arbeiders in andere landen. Door de arbeidsdeling die door het kapitalisme is opgezet, wordt de basis gelegd voor een nieuwe internationale organisatie van arbeid en geplande productie op wereldschaal. Op die manier vormt de strijd van de arbeidersklasse in alle landen de basis voor de beweging naar het socialisme.

Het kapitalisme, door middel van privaateigendom van de productiemiddelen, ontwikkelde de industrie en verpletterde het particularisme van de feodaliteit. Het bracht de archaïsche douanerechten, tolheffingen en afpersingen van het feodalisme ten val. Zijn grote schepping is de natiestaat en de wereldmarkt. Zodra deze taken vervuld waren, werd het echter zelf een obstakel dat de ontwikkeling van de productie belemmert. De natiestaat en het private bezit van de productiemiddelen belemmeren de ontwikkeling van de samenleving. De productiemogelijkheden kunnen enkel volledig benut worden door het afschaffen van landsgrenzen en het oprichten van een Europese Federatie en Wereldfederatie van arbeidersstaten. Deze zijn, samen met staatseigendom en arbeidersbeheer, een noodzakelijk stadium op weg naar het socialisme. Het zijn deze factoren die de strategie en tactieken bepalen van het proletariaat, die weerspiegeld worden in zijn bewuste leiderschap. In de kernspreuk van Marx “hebben de arbeiders geen vaderland,” en daarom, “Arbeiders aller landen, verenigt u.”

Het was met deze beschouwingen in gedachte dat Marx de Eerste Internationale oprichtte, een middel om de geavanceerde lagen van de arbeidersklasse op internationale schaal te verenigen. In de Eerste Internationale zaten Britse vakbondslieden, Franse radicalen en Russische anarchisten. Onder begeleiding van Marx legde ze het kader vast voor de ontwikkeling van de arbeidersbeweging in Europa, Groot-Brittannië en Amerika. In die dagen sidderde de bourgeoisie van angst voor de dreiging van het communisme in de vorm van de Internationale. Ze raakte diepgeworteld in de belangrijke Europese landen.

Na het instorten van de Commune van Parijs was er een opleving van het kapitalisme op wereldschaal. Onder deze omstandigheden leidde de druk van het kapitalisme op de arbeidersbeweging tot interne twisten en factiestrijd. De intriges van de anarchisten ontvingen een verhoogde impuls. De groei van het kapitalisme in een organische opleving beïnvloedde op haar beurt de organisatie op internationale schaal. Onder zulke omstandigheden besloten Marx en Engels, na eerst het hoofdkwartier van de organisatie naar New York te hebben verhuisd, dat het voorlopig beter zou zijn om de Internationale te ontbinden [in 1876].

Het werk van Marx en Engels wierp zijn vruchten af, in de vorm van massaorganisaties van het proletariaat in Duitsland, Frankrijk, Italië en andere landen, zoals Marx had voorzien. Dit maakte weer de weg vrij voor de organisatie van de Internationale op de beginselen van het marxisme, welke grotere massa’s omvatte. Zo werd in 1889 de Tweede Internationale geboren. De ontwikkeling van de Tweede Internationale vond echter grotendeels plaats binnen het kader van een organische opleving van het kapitalisme, en hoewel zij in woorden de ideeën van het marxisme omhelsden, kwamen de toplagen van de wereldwijde sociaaldemocratie onder druk te staan van het kapitalisme. De leiders van de sociaaldemocratische partijen en massale vakbondsorganisaties van de arbeidersklasse raakten geïnfecteerd met de gebruiken en levensstijl van de heersende klasse. De gewoonte van compromis en discussie met de heersende klasse werd hun tweede natuur. Het onderhandelen over verschillen door middel van compromis vormde hun denkwijze. Zij geloofden dat de constante toename van de levensstandaard, als gevolg van de druk van de massaorganisaties, voorgoed zou doorgaan. De leiders verhieven zichzelf een stapje boven de massa’s in hun bestaansomstandigheden. Dit beïnvloedde de toplagen van de parlementariërs en de vakbonden. “Omstandigheden bepalen het bewustzijn” en de decennia van vreedzame ontwikkeling die op de Commune van 1871 volgden, veranderden het karakter van de leiding van de massaorganisaties. In woorden steunde zij het socialisme en de dictatuur van het proletariaat, in haar uitspraken omhelsde ze het Internationalisme, maar in de praktijk was de leiding overgegaan tot steun aan de nationale staat. Op de Basel Conferentie van 1912, met groeiende tegenstellingen binnen het wereldimperialisme en de onvermijdelijkheid van een wereldoorlog, besloot de Tweede Internationale om zich met alle middelen, inclusief algemene staking en burgeroorlog, te verzetten tegen de poging om de volkeren naar een zinloze slachtpartij te sturen. Lenin en de bolsjewieken, samen met Luxemburg, Trotski en andere leiders van de beweging, namen deel aan het organiseren van de Tweede Internationale, als het middel voor de bevrijding van de mensheid van de ketenen van het kapitalisme.

In 1914 betuigden de leiders van de sociaaldemocratie in bijna alle landen steun aan hun eigen heersende klasse in de Eerste Wereldoorlog. De crisis en het verraad van de beginselen van het socialisme waren zo onverwacht dat zelfs Lenin geloofde dat de uitgave van Vorwärts – het centrale orgaan van de Duitse sociaaldemocratie – waarin de steun voor de oorlogskredieten stond beschreven, een vervalsing was van de Duitse Generale Staf. De Internationale was bij haar eerste serieuze proef roemloos ingestort.

Delen:
Printen:
Voorpagina van De Linkse Socialist