Socialistische ideeën uitgelegd. Wat is trotskisme?

Artikel door Paul Hunt (Socialist Alternative, ISA in Engeland, Wales en Schotland)

De ideeën van Leon Trotski, en het trotskisme, zijn door de geschiedenis heen veel verguisd en verdraaid. Maar wie was Leon Trotski, wat is trotskisme, en wat is de relevantie ervan voor de strijd vandaag in de jaren 2020?

Winston Churchill, de racistische leider van het Britse imperialisme verklaarde ooit: “Ik haat Trotski! Het is maar goed dat Stalin met hem heeft afgerekend.” Stalin van zijn kant ging tekeer: “Het trotskisme is veranderd in een uitzinnige en gewetenloze bende slopers, afleiders, spionnen en moordenaars.”

In deze twee citaten zien we de intense haat tegen Trotski en de ideeën waarvoor hij vocht: revolutionair socialisme, internationalisme en arbeidersdemocratie. Hij werd gehaat en gevreesd door zowel de imperialisten als de stalinisten.

Trotski’s leven

Geboren in 1879, speelde hij van jongs af aan een leidende rol in de arbeidersbeweging. Hij stond vooraan in de monumentale gebeurtenis van de Russische Revolutie, geleid door de Bolsjewieken met Lenin en Trotski in een centrale rol.

Na de overwinning van de arbeiders en onderdrukten probeerden 21 legers van het imperialisme de jonge arbeidersstaat uit te roeien. Trotski creëerde vanuit het niets het Rode Leger, dat uiteindelijk in staat was pogingen om de revolutie te vernietigen te verslaan.

De revolutie overleefde, maar na de nederlagen van revolutionaire bewegingen in Europa, met name in Duitsland, bleef zij geïsoleerd. In deze situatie ontwikkelde zich een bureaucratie onder leiding van Stalin. Ondanks de internationalistische visie van de revolutie van 1917 en de bolsjewistische leiders, kwamen de stalinisten met de theorie van het ‘socialisme in één land’ die in feite het idee van een wereldrevolutie opgaf, in tegenstelling tot de doelstellingen van de bolsjewieken en Lenin.

Rivier van bloed

Vijanden van de revolutie en van het socialisme in het algemeen zien het stalinisme graag als een logisch gevolg van het socialisme en beweren dat elke revolutionaire beweging zal eindigen in bureaucratie en dictatuur, dat de kiem van deze ontaarding te vinden is in het bolsjewisme. Niets is minder waar. Lenin zelf stelde op zijn sterfbed een blok voor met Trotski tegen Stalin om de idealen van de revolutie te verdedigen.

In feite moesten Stalin en de bureaucratie een burgeroorlog beginnen tegen de ideeën van de Oktoberrevolutie, een oorlog tegen het internationalisme en de arbeidersdemocratie, die ook gepaard ging met het uiteindelijk terugdraaien van de sociale verworvenheden van de revolutie.

Trotski vormde samen met vele anderen de Linkse Oppositie om terug te vechten. Toen de stalinistische tegenrevolutie op gang kwam, werd Trotski uit de Communistische Partij gezet en verbannen. Tienduizenden linkse oppositieleden werden naar kampen in Siberië gestuurd, waar ze werden opgesloten en gemarteld. Ondanks de gruwelijke staatsrepressie hielden zij de vlam van het marxisme levend tegen de leugens en verdraaiingen van de stalinisten, door het Bulletin van de Oppositie te produceren, dat clandestien werd verspreid.

Trotski schreef in 1937 in zijn klassieker De Verraden Revolutie: “De val van de huidige bureaucratische dictatuur zal, als ze niet wordt vervangen door een nieuwe socialistische macht, een terugkeer naar kapitalistische verhoudingen betekenen, met een catastrofale achteruitgang in industrie en cultuur.”

Dit is wat er gebeurde met de ineenstorting van de Sovjet-Unie. De door Trotski ontwikkelde analyse hielp verklaren wat er gebeurde en gaf revolutionairen een leidraad voor de taken waarmee de arbeiders in de Sovjet-Unie werden geconfronteerd.

Strijd tegen het fascisme

Trotski’s teksten over de strijd tegen het fascisme in de jaren dertig blijven zeer relevant. De communistische partijen van die tijd zweefden tussen het idee van ‘sociaal fascisme’ (waarbij de leiders van de sociaaldemocratische massapartijen erger dan fascisten zouden zijn) en dat van het Volksfront (waarbij arbeidersorganisaties een bondgenootschap moesten sluiten met een zogenaamd ‘progressief’ deel van de kapitalistische klasse om het fascisme te stoppen).

De resultaten van dit verkeerde beleid betekenden een tragedie en een nederlaag voor de Spaanse revolutie en de overwinning van Franco, en in Duitsland, waar de communisten en sociaaldemocraten de weg voor Hitler hielpen vrijmaken. Trotski pleitte voor een eenheidsfront van arbeidersorganisaties in Duitsland om de krachten van het fascisme te vernietigen, maar dit werd genegeerd door de leiders van de Communistische Partij, met vreselijke gevolgen.

Permanente revolutie

Zijn ontwikkeling van de theorie van de permanente revolutie, tegen de orthodoxie van de meeste marxisten in het begin van de 20e eeuw in, werd juist bevonden door de gebeurtenissen van de Russische revolutie.

Trotski stelde dat de kapitalistische klasse in Rusland te zwak was en te zeer gebonden aan buitenlands kapitaal om de historische rol te spelen die zij in landen als Frankrijk en Groot-Brittannië had gespeeld bij de afschaffing van het feodalisme en de vestiging van een kapitalistische natiestaat. Daarom was het aan de arbeidersklasse om de leidende rol te spelen, niet alleen bij het afwerpen van de ketenen van de feodale onderdrukking, maar ook bij het uitvoeren van de taken van de socialistische revolutie om democratische en nationale rechten te garanderen.

De theorie van de permanente revolutie is vandaag een leidraad in de neokoloniale wereld waar het kapitalisme niet in staat is gebleken de fundamentele democratische rechten en vrijheden te garanderen.

Het trotskisme vandaag

Trotski werd uiteindelijk in 1940 vermoord door een stalinistische agent in Mexico. Maar hij en zijn aanhangers hadden de continuïteit van revolutionair socialisme en internationalisme gewaarborgd. De Amerikaanse socialist James P. Cannon beschreef het trotskisme als “geen nieuwe beweging, geen nieuwe doctrine, maar het herstel, de herleving, van het echte marxisme.”

Trotski’s internationalisme was niet abstract, het vloeide voort uit zijn begrip van de noodzaak om het kapitalisme op wereldschaal te verslaan. Hij speelde een sleutelrol in het besluit van de bolsjewieken om in 1919 de Derde (Communistische) Internationale op te richten en na de ontaarding van die organisatie streed hij voor de oprichting van de Vierde Internationale in 1938. De jonge Vierde Internationale kon de gevolgen van WO2 niet overleven. Veel van haar vooraanstaande leden werden gedood, en zij had niet de politieke ervaring om de ingewikkelde situatie na de oorlog het hoofd te bieden, waarna zij ontaardde.

ISA

De wortels van ISA gaan terug tot de bolsjewistische revolutie, de strijd van Trotski tegen het stalinisme en de noodzaak van internationale socialistische verandering. Onze voorgangers begonnen het proces van de wederopbouw van een wereldpartij van socialistische revolutie, een proces dat wij vandaag in meer dan 30 landen voortzetten omdat de wereldwijde crisis van het kapitalisme en de aard van het systeem dat noodzakelijk maken. Wij bouwen ISA op tot een kracht die de loop van de geschiedenis beslissend kan veranderen en de ideeën van het trotskisme zullen daarbij centraal staan. Wij roepen alle lezers op om zich bij deze belangrijke taak aan te sluiten.

Delen:
Printen:

Steun ons: plaats uw boodschap in onze mei-editie!

Voorpagina van De Linkse Socialist

Uw boodschap in onze mei-editie