Is een “Belgische uitzondering” naar Spaans en Portugees model een oplossing voor de energiefacturen?

De meeste gezinnen zijn bang dat ze hun rekeningen niet kunnen betalen. De onmiddellijke reflex is om te besparen op het energieverbruik en de rekeningen goed in de gaten te houden, vooral nu de winter nadert. Maar vervolgens worden we ook bijzonder boos, zeker als we beseffen dat de winst van Engie meer dan verdubbeld is (5 miljard euro nettowinst in de eerste helft van 2022, tegen 2,3 miljard euro een jaar eerder). Moeten we ons voorbereiden op ‘5 tot 10 moeilijke winters’ zoals aangekondigd door premier De Croo of op een hete herfst en warme winter van mobilisatie en strijd? 

door Marisa (Brussel) uit maandblad De Linkse Socialist

De PVDA roept op tot het organiseren van ‘Vrijdag Colèredag’, wekelijkse roterende mobilisaties tegen de onbetaalde rekeningen. Een goed initiatief, maar ons lijken de gestelde eisen niet toereikend. In zijn toespraak op Manifiesta verdedigde PVDA-voorzitter Hedebouw het bevriezen van de prijzen en het belasten van de ‘overwinsten’ van energiebedrijven om de energiecrisis aan te pakken. PVDA-fractieleider Sofie Merckx verwees in dezelfde geest naar het Spaanse en Portugese model, twee landen die een akkoord bereikten met de Europese Unie, omschreven als de ‘Iberische uitzondering’, waarbij de gasprijs op de groothandelsmarkt gesubsidieerd wordt. Aangezien de gasprijs die van elektriciteit sterk beïnvloedt, ontstaat er hierdoor een daling van de elektriciteitsprijs. Drie maanden na de invoering ervan op 15 juni is er een daling van de elektriciteitsprijs met 18% in de Spaanse staat. Elektriciteit is er drie keer goedkoper dan in België. 

Dit kan echter alleen maar door het isolement van het Iberisch schiereiland inzake energie. Het is niet erg afhankelijk van Russisch gas. De belangrijkste leveranciers zijn Algerije en Marokko. De slechte verbinding met de rest van Europa, via de Pyreneeën, verhindert dat de buurlanden door Spanje en Portugal gesubsidieerd gas zouden krijgen. Volgens Merckx staat niets België in de weg om dezelfde uitzondering te vragen, aangezien het land evenmin sterk afhankelijk zou zijn van Russisch gas. Maar dat klopt slechts deels. Bovendien is het Belgische elektriciteitsnet wel sterk verbonden met dat van de buurlanden. 

Er zijn op het eerste gezicht twee manieren om de prijzen te blokkeren. Ofwel wordt een maximumprijs aan de bedrijven opgelegd. Het gevaar daarbij is dat bedrijven weigeren te leveren en zelf tekorten organiseren. Ofwel worden de prijzen gesubsidieerd en schiet de gemeenschap het verschil bij. Het Iberisch model – en het model dat door de PVDA wordt verdedigd – is op dat tweede scenario gebaseerd. Het betekent echter een overdracht van publieke middelen naar de private sector. Om dit te compenseren voerde de Spaanse regering een extra taks van 1,2% op de energiebedrijven in en een taks van 5% op de banken. Dit moet naar schatting 7 miljard euro opbrengen. De PVDA stelt een soortgelijke maatregel voor: een belasting van 100% op de ‘overwinsten’. Die term is problematisch, want vanaf wanneer is winst niet langer aanvaardbaar en wordt het woeker? Los daarvan is een belasting op energiebedrijven die hun zakken vullen met recordwinsten uiteraard zeer welkom. Het verhult echter niet dat wat met de ene hand afgenomen wordt eerst met de andere hand gegeven werd. Het geld dat met deze belasting wordt geïnd mag niet gebruikt worden om de private sector te subsidiëren, maar moet volledig gaan naar sociale noden als zorg, onderwijs, sociale huisvesting, openbaar vervoer, de sociale sector en de bestrijding van de klimaatcrisis. 

Er is daarnaast een andere manier om de prijzen te controleren: de nationalisatie van de energiesector. De traditionele partijen beloofden dat de liberalisering van de sector tot lagere prijzen zou leiden. Het omgekeerde is gebeurd. De ‘vrije’ markt zorgt ervoor dat de grote bedrijven de kleintjes opslorpen. De Europese energiemarkt wordt gecontroleerd door monopolies en kartels die hun positie gebruiken om de winsten te maximaliseren. De PVDA spreekt schuchter over ‘de energiesector uit de handen van de multinationals halen’. Dat is een vage formulering. Laten we duidelijk zijn: de nationalisatie van de hele sector is de enige manier om met de gemeenschap de prijzen te kunnen controleren. Nationalisatie onder controle en beheer van de werkenden is ook de enige manier om te antwoorden op de klimaatnoodsituatie en om een doeltreffende energietransitie tot stand te brengen. Deze eis moet centraal staan in de algemene staking van 9 november.

Delen: Printen: