“Sociale zekerheid ontmantelen schaadt uw gezondheid.” Zo klonk het twee maanden geleden. (foto: Liesbeth)

Op 28 januari was er een betoging van ABVV tegen de besparingen op de sociale zekerheid. Dit was een belangrijke betoging: de regeringen zijn al jaren bezig met de financiering van de sociale zekerheid te ondermijnen. Er zijn steeds minder middelen omdat bazen een deel van de bijdragen aan de sociale zekerheid cadeau krijgen. De gevolgen zijn rampzalig: we hebben de voorbije jaren fors ingeleverd op onze bescherming (we moeten langer werken, de zorg ging achteruit, …). Vandaag blijkt het belang van sociale zekerheid: zowel in de zorg als wat de bescherming tegen tijdelijke werkloosheid betreft.

Hun beleid: minder middelen voor zorgnoden

Terwijl vakbondsleden op straat kwamen voor meer sociale bescherming, pleitte de rechterzijde net voor verdere afbouw ervan. In 2016 zei Bart De Wever nog: “Het is duidelijk dat als we op de sociale zekerheid niet extra besparen, we helemaal niet meer besparen. Enkel daar valt nog veel geld te rapen.” Concreet dacht hij onder meer aan maatregelen zoals het sanctioneren van langdurig zieken. De rechtse partijen voeren daar al even een offensief rond: wie ziek is, moet zo snel mogelijk terug aan de slag. Dat heeft geleid tot een situatie dat werkenden vandaag minder gemakkelijk thuis blijven als ze ziek zijn. De druk op alle zieken, zowel langdurig als kortstondig, is toegenomen. Wat is het effect daarvan op werkenden op een ogenblik dat er een pandemie heerst?

Meer middelen voor zorg waren voor de rechtse partijen tot voor kort taboe. “België besteedt volgens de OESO meer aan gezondheidszorg dan het Europese gemiddelde. Dankzij de beperking van de groeinorm blijven de uitgaven onder controle,” luidt het nog steeds op de website van N-VA. Hetzelfde standpunt wordt gedeeld door onder meer Open VLD. Dit betekent concreet dat de middelen voor de zorgsector het ritme van de toenemende vraag naar zorg niet volgen. De uitgaven mogen met slechts 1,5% per jaar stijgen. Onder de regering-Di Rupo werd deze groeinorm al verlaagd van 4,5 naar 3%, onder de regering-Michel volgde een halvering. De crisis in de zorgsector is daar uiteraard mee verbonden. Het ondergraaft de weerbaarheid van de sector om met een ramp zoals COVID-19 om te gaan.

Als het van N-VA had afgehangen, was er een federale regering gevormd om 5 miljard euro op gezondheidszorg te besparen. Dat stond in de lijst maatregelen die de partij aan de PS overmaakte tijdens de regeringsonderhandelingen. Denkt De Wever echt dat een meerderheid van de Vlamingen een forse besparing op de gezondheidszorg wil?

Onze eisen: meer middelen voor sociale zekerheid

De betogers van 28 januari eisten een betere sociale bescherming. Ze gingen in tegen het beleid dat de bijdragen van de werkgevers afbouwt waardoor er tekorten ontstaan. Zo daalden de zogenaamde ‘patronale sociale bijdragen’ onder de regering-Michel van 32,4% naar 25%, wat volgens het Planbureau 5,8 miljard euro kost aan de sociale zekerheid. Het resultaat was extra winsten voor de bedrijven en een ondermijning van de kas voor de sociale zekerheid.

Daarnaast is een heel arsenaal aan maatregelen om delen van ons loon uit te betalen zonder sociale bijdragen. Delen van ons loon zijn zogezegd geen ‘loon’ maar compensaties of extralegale voordelen. Dit wordt door werkgevers gebruikt om loonsverhogingen goedkoper te maken. Bij technische werkloosheid kan een deel hiervan wegvallen, denk maar aan maaltijdcheques. Ook voor de financiering van de sociale zekerheid zijn dergelijke regelingen nefast. Eén van de populaire extralegale voordelen is de hospitalisatieverzekering: naarmate de middelen voor de sociale zekerheid afnemen, is extra sociale bescherming op private basis nodig. Alleszins: allerhande extralegale voordelen zorgen ervoor dat de sociale zekerheid meer dan 4 miljard euro misloopt.

De cadeaus aan de bazen ondermijnen de inkomsten van de sociale zekerheid. Daarenboven dreigen de overheidsdotaties te verminderen: de evenwichtsdotatie (goed voor 3% van de financiering van de sociale zekerheid) loopt af in 2020 als gevolg van een beslissing in 2017. Als de evenwichtsdotatie niet verlengd wordt, zullen er nogmaals enkele miljarden besparingen gezocht worden in de sociale zekerheid. Waar zullen deze besparingen gezocht worden? Op de uitkeringen van technisch werklozen? Op de zorg? Op de pensioenen?

Als de huidige crisis iets aantoont, is het net het belang van de sociale zekerheid. Tegelijk zet het druk op de kas van de sociale zekerheid. Om ervoor te zorgen dat de sociale zekerheid efficiënt is qua bescherming van de bevolking, moeten er voldoende middelen voor zijn. Daartoe moet het cadeaubeleid aan de bedrijven gestopt worden. Trek de sociale bijdragen terug op naar 32,4% zoals voorheen. Dit is onderdeel van ons indirect loon, de patronale bijdrageverlaging is door de bazen in hun eigen zak gestoken in plaats van bij te dragen aan onze sociale bescherming. Alles wat we krijgen voor ons werk is loon en moet als dusdanig beschouwd worden: zonder te raken aan wat we netto krijgen, moet er sociale zekerheid op betaald worden.

De uitholling en afbraak van de sociale zekerheid stoppen, zou een eerste en belangrijke stap zijn om de sociale bescherming van alle werkenden en hun gezinnen te garanderen. Niet alleen in dit ogenblik van ernstige zorgcrisis, maar ook op langere termijn.