Home / Edito - Belgische politiek / Regering verliest als de sociale thema’s de agenda bepalen

Regering verliest als de sociale thema’s de agenda bepalen

LSP’ers in Gent op campagne voor de gemeenteraadsverkiezingen.

De gemeenteraadsverkiezingen van volgende week zondag beloven spannend te worden. De autoriteit van alle gevestigde partijen, ook degene in de oppositie, is ondermijnd, wat de politieke situatie zeer instabiel maakt. Voorspellingen moeten steeds met een grote korrel zout genomen worden. Wel kan een eerste balans van de campagne opgemaakt worden.

Analyse door Geert Cool

Eindeloze besparingen

Na jaren van besparen op nationaal vlak raakte bekend dat het begrotingstekort volgend jaar 5 miljard euro groter zal zijn dan verwacht. We weten wat dit voor ons betekent: eindeloze besparingen. Neen, het licht aan het einde van de tunnel is nog niet zichtbaar. Wellicht viel het onder het afschakelplan?

De rechtse regering probeerde de aandacht te vestigen op vluchtelingen en migratie. Theo Francken schreef zelfs een boek hierover. Het lijkt steeds minder te lukken. Francken provoceert zich van de ene rel naar de andere. Toen zijn boek opdook tussen ‘Mein Kampf’ en een (overigens kritisch) boek over Trump, was Twitter te klein voor het getier van de staatssecretaris. Ook zijn verdediging van een lokale kandidaat uit Schild & Vrienden kringen is niet vergeten.

De grootste sterkte van Francken blijft dat officieel links niets te zeggen heeft over migratie. Een studie besteld door 11.11.11 toont immers dat de gemiddelde Vlaming positiever staat tegenover migranten dan wat de dominante retoriek zou laten vermoeden.

Ondanks de pogingen van de N-VA om de aandacht ervan af te leiden, duiken de sociale thema’s steeds prominenter op in de campagne. De werkende bevolking gaat erop achteruit, wat bevestigd werd door een studie van de KU Leuven voor de periode 1985-2014 en verder aangevuld door de cijfers van Eurostat, die door de PVDA naar voren gebracht werden. Het brengt het ongenoegen rond pensioenen, koopkracht, lonen, … opnieuw op de voorgrond. Op lokaal vlak is er bovendien een totaal gebrek aan betaalbare woningen, zorg en openbare diensten.

Dit vormt een probleem voor alle besparingspartijen, maar vooral voor de N-VA. Zo blijkt ook uit de peilingen: die van Het Laatste Nieuws zet de partij op 7% verlies tegenover de laatste parlementsverkiezingen. In Antwerpen zou N-VA volgens de peiling van Het Nieuwsblad een dreun van -7,8% krijgen en ook waar de partij in de oppositie zat, vallen er klappen: -5,4% in Brugge, -4,9% in Oostende, -3,7% in Gent. Het totaalbeeld is echter gemengd: in Hasselt en vooral in Genk kan N-VA volgens de peilingen een sterke vooruitgang neerzetten, in Genk zelfs van +11,6%.

Hoe antwoorden op tekorten?

Het succes van de syndicale actiedag op 2 oktober – vooral in Vlaanderen waren die betogingen groot! – was bijzonder belangrijk om de shift naar sociale thema’s in het publieke debat te versterken.

Dit werd aangevuld met het schandaal van de onbewoonbare sociale woningen in de Gentse Sint-Bernadettewijk waarmee de nood aan degelijke en betaalbare woningen eindelijk een centraal thema in de campagne werd. Het progressief kartel van SP.a en Groen komt er heel slecht uit. Het legt de vinger op de pijnlijke wonde van het feit dat linkse gemeentebesturen net zoals hun rechtse tegenhangers het stadscentrum opkuisen voor citymarketing en toerisme, maar er niet in slagen om de reële en toenemende tekorten aan te pakken. De hete aardappel werd meteen doorgeschoven naar de Vlaamse regering, waar SP.a nochtans ook jarenlang heeft ingezeten.

Het falen om de sociale noden van woningnood, armoede, … in de steden aan te pakken, kan vooral de SP.a zuur opbreken op 14 oktober. De lokale peilingen van Het Nieuwsblad voorspellen een harde dreun voor SP.a-burgemeesters Vande Lanotte in Oostende (-8%), Renaat Landuyt in Brugge (-10%), Termont in Gent (-8% voor het kartel) en Tobback in Leuven (-6,5%). Dit komt niet door een links beleid, maar door een gebrek hieraan. Zich neerleggen bij de budgettaire keurslijven die van hogerhand opgelegd worden, betekent eenzelfde neoliberaal beleid voeren als de rechterzijde. Als de SP.a nu de laatste stedelijke bastions verliest, dreigt een crisis voor de partij van Crombez.

Groene golf

In Vlaanderen zou Groen groter worden dan SP.a, een fenomeen dat ook in de gemeenteraadsverkiezingen zichtbaar zal worden.

Van Besien staat met 19% in de peiling van Het Nieuwsblad op een zucht van de Antwerpse burgemeesterssjerp. Deze peiling gaf aan dat een verderzetting van de huidige coalitie niet kan door het grote verlies van N-VA (-7,8%) en de te zwakke positie van Open VLD en CD&V. Een coalitie van N-VA en Groen zou politieke zelfmoord voor die laatsten betekenen. Een coalitie van N-VA en Vlaams Belang – laten we het een ‘Schild & Vrienden’ coalitie noemen – is ook theoretisch niet mogelijk. Blijft over: een coalitie rond Groen en SP.a met Van Besien als burgemeester. Zijn uitspraak dat dit een coalitie met CD&V en Open Vld zonder PVDA zal zijn omdat de centrumpartijen PVDA uitsluiten, is een poging tot tactisch steekspel die vooral getuigt van ‘politiek politicienne’ met manoeuvres op basis van peilingen in plaats van inhoudelijke stellingnames. De relativiteit van peilingen werd aangetoond door die van Gazet van Antwerpen afgelopen vrijdag waarin N-VA minder verliest (-5,5%), Vlaams Belang iets meer wint (+2,4) en SP.a op 13% blijft steken. Volgens deze peiling wordt een coalitie van Groen met de drie traditionele partijen net niet mogelijk (24 zetels op 55).

De groene golf is ook elders voelbaar. De peiling van Het Nieuwsblad gaf de groenen +8% in Leuven, + 6% in Genk, … Het nijpende probleem van de luchtkwaliteit – bevestigd door de Curieuzeneuzen studie maar al langer een belangrijke kwestie met onder meer acties aan heel wat scholen – kan deze golf versterken. Alleen blijft de vraag hoe Groen effectief antwoorden op zal bieden. Er wordt geschermd met het feit dat de luchtkwaliteit in Gent beter is dan die in Antwerpen, maar er zijn natuurlijk verschillen door de aanwezigheid van het grote havengebied, bijhorend transport, ringweg vlakbij het stadscentrum, … Een ambitieus project van vergroening van de stad zou minstens gratis en degelijk openbaar vervoer moeten omvatten, iets waar Groen vooralsnog geen voorstander van is.

Zullen ze ook rond de luchtkwaliteit binnen zes jaar moeten zeggen dat ze het probleem wel kenden, maar onvoldoende middelen kregen van de Vlaamse of federale regering om er iets aan te doen?

Extreemrechts

In de grootste steden kan het Vlaams Belang zijn verlies van 2012 niet goedmaken. De Antwerpse peiling voorspelde lichte groei van 10,2 naar 11,6%, een pak onder de 33,5% van 2006. In Gent is het niet veel beter: van 6,5% naar 7,4%. Dat betekent echter niet dat het VB uitgeschakeld is. Zeker in kleinere steden en grotere gemeenten kan het VB een nieuwe doorbraak forceren. De nadruk van N-VA op migratie biedt het Vlaams Belang de kans om zichzelf terug op de agenda te zetten.

Het Belang zelf mikt vooral op Schoten, Denderleeuw, Oostende, Ninove, … maar kan volgens de peiling van Het Nieuwsblad ook sterk scoren in Sint-Niklaas en de grootste partij van Turnhout worden met 17,6%. Dat laatste is best opmerkelijk: het Vlaams Belang slaagde er niet in om een volledige lijst in te dienen in Turnhout! Een recentere peiling van Gazet van Antwerpen zet het Vlaams Belang in Turnhout slechts op 8,4%, nog niet de helft van de peiling van Het Nieuwsblad. Ook in het stadsdistrict Antwerpen is de lijst geduwd door Gerolf Annemans onvolledig met 16 kandidaten voor 33 zetels. Het schandaal met de 15 VB-kandidaten die aan neonazisme gelinkt werden, vormde een verdere bevestiging van de instabiliteit bij het Vlaams Belang. Tom Van Grieken liet in het programma ‘Iedereen Kiest’ op één uitschijnen dat er mogelijkheden zijn om na 14 oktober het cordon sanitaire te doorbreken. Daarbij wordt vooral uitgekeken naar Denderleeuw en Ninove. Antiracisten kunnen zich daar best op voorbereiden, zelfs indien het verre van zeker is dat het zo ver zal komen.

Doorbraak PVDA

Zeker in de steden is het opmerkelijk dat de traditionele politieke families van sociaaldemocraten, christendemocraten en liberalen moeite hebben om stand te houden. In Antwerpen halen ze samen geen 30% meer, in Gent halveert CD&V tot amper 5%. De versnippering en instabiliteit neemt toe. Het vertrouwen in de gevestigde politiek blijft afnemen, wat versterkt wordt door de gevolgen van het besparingsbeleid.

De zoektocht naar alternatieven is ingezet. De PVDA kan daarop inspelen en zal een mooi resultaat neerzetten. De peiling van Het Nieuwsblad gaf aan dat de doorbraak van 2012 in Antwerpen (maar ook Genk) navolging krijgt in Mechelen, Turnhout, Gent, Hasselt, Leuven, … In Antwerpen en Genk echter heeft de partij het volgens die peilingen moeilijk om het resultaat van 2012 te verbeteren.

De peilingen zijn ongetwijfeld afgenomen voor de syndicale actiedag van 2 oktober en de discussie over sociale huisvesting. Hoe meer het sociale op de agenda staat, hoe beter de PVDA kan scoren. Een positieve verrassing in vergelijking met de peilingen van Het Nieuwsblad en Gazet van Antwerpen behoort zeker tot de mogelijkheden. Een goed resultaat voor de PVDA zal de sociale strijd tegen het rechtse beleid versterken. Dat is de reden waarom wij oproepen om ervoor te stemmen, met uitzondering van het Brusselse Sint-Gillis waar we met Gauches Communes opkomen en Keerbergen waar de PVDA niet opkomt en wij een lijst indienden met LSP-Consequent Links.

Een volgende stap voor de PVDA is om te groeien van een oppositiepartij van 5 tot 10% naar een factor die initiatieven neemt voor massabewegingen tegen het asociaal beleid. Dat ontbrak de afgelopen jaren in Antwerpen. Het resultaat van deelname aan het districtsbestuur in Borgerhout weegt eveneens licht. Maar ondertussen zijn wij enthousiast over de vooruitgang die er aankomt op 14 oktober.

Na de verkiezingen: sociaal verzet opbouwen

Het is mogelijk dat de rechtse regeringspartijen op 14 oktober een slag moeten incasseren. De verderzetting van het bewind van De Wever in Antwerpen is in tegenstelling tot enkele weken terug erg onzeker geworden. Maar dat leidt niet automatisch tot fundamentele verandering. Het ‘progressieve’ bestuur in Gent heeft dat aangetoond. Het zal nodig zijn om doorheen actieve strijd meer middelen af te dwingen.

Een slag voor de regering op 14 oktober zou welgekomen zijn als basis om het sociaal verzet verder op te bouwen. De actiedag van 2 oktober toonde een bereidheid om het protest tegen de aanvallen op onze pensioenen, landingsbanen, uitkeringen, openbare diensten, … op te voeren. Het is door sociale strijd dat we het huidige beleid kunnen stoppen en kunnen vermijden dat er een Michel 2 komt na de verkiezingen van mei 2019. Maar het mag ook niet de bedoeling zijn dat een Di Rupo 2 de basis legt voor Michel 2, net zoals Di Rupo 1 heeft geleid tot Michel 1.

Een radicale breuk met het besparingsbeleid is wat nodig is. Dat zullen we niet zomaar bekomen, er zal strijd voor nodig zijn. Die strijd staat sterker als ze goed georganiseerd is met een opbouwend actieplan (zoals in 2014), stevige informatiecampagnes (zoals de Pensioenkrant in 2017) en een duidelijke doelstelling: het einde van de rechtse regering en het hele besparingsbeleid.

Print Friendly, PDF & Email