Home / Internationaal / Na de beurscorrectie: op naar een nieuwe recessie?

Na de beurscorrectie: op naar een nieuwe recessie?

In de eerste week van februari gingen biljoenen dollars aan waarde in rook op tijdens een grote beurscorrectie. De gevestigde media probeerden zichzelf te overtuigen dat de economische ‘fundamenten’ gezond zijn. De onrust op de beurzen wijst echter op ernstige problemen voor dit systeem: het kapitalistisch systeem is bijzonder fragiel. De ontwikkelen tonen ook hoe het hele systeem in dienst staat van de grote bedrijven. Een analyse door ALAN JONES van Socialist Alternative (VS).

Wat is er gebeurd?

De beurscorrectie zorgde voor het grootste waardeverlies ooit op één dag tijd (maar niet voor de grootste val in percenten). Deze neergang was het resultaat van het nieuws over een lichte stijging van de Amerikaanse lonen. Een van de grootste angsten van investeerders is dat stijgende lonen en een lichte toename van de inflatie de Federal Reserve ertoe zullen aanzetten om de rentevoeten voor de banken op te trekken. De loonstijging ging om amper negen cent per uur, maar toch werd dit gezien als een bedreiging voor de grote winsten van de bedrijven. Wie heeft het nog over die ‘trickle-down economics’ waarbij rijkdom aan de top zou doorsijpelen naar de rest van de bevolking? De beurscorrectie toont een ziek en aan de winst verslaafd economisch systeem dat het enkel goed doet als de meerderheid van de bevolking het slecht heeft en dat panikeert als de werkenden een beetje vooruitgang boeken.

Investeerders en grootbanken zijn ook bezorgd over het einde van de periode van Quantitative Easing (QE) waardoor ze bijna gratis geld konden lenen van de Federal Reserve. In de nasleep van de crisis van 2008 pompte de Fed biljoenen dollars in het financiële systeem om een volledige ineenstorting van de reële economie te vermijden. Na 2012 bleef het goedkope geld leiden tot een inflatie van de beursprijzen, financiële zeepbellen en speculatieve operaties. Een lichte stijging van de rentevoeten door de FED toonde de realiteit van speculatieve zeepbellen op de beurzen doorheen de wereld. Het Wereld Economisch Forum waarschuwde in een verwijzing naar de recordwaarden op de beurzen: “De Amerikaanse beurzen hebben het slechts twee keer in de geschiedenis beter gedaan dan vandaag: net voor de crashes van 1929 en 2000.” (WEF Global Risks Report 2018).

De periode van goedkoop geld en lage rentevoeten leidde ook tot nooit geziene niveaus van particuliere en institutionele schulden. Het Institute of International Finance (IFF) schat dat de wereldwijde schuld in het derde kwartaal van 2017 toenam tot 233 biljoen dollar.

Ondanks de beweringen van Trump over een sterke economie, schat het Bureau of Labor Statistics dat de reële gemiddelde uurlonen op de piek van het economisch herstel in 2017 met amper 0,4% stegen. De particuliere schulden zijn nu groter dan het kritieke niveau van 2008. Pew Research toonde aan dat de lonen sinds de jaren 1970 grotendeels stagneerden. Volgens het Economic Policy Institute is de productiviteit bijna zes keer zo snel gestegen als de lonen. Met langere werktijden, hogere schulden en onzekere jobs, hadden veel werkenden het erg moeilijk. Het overgrote deel van de vooruitgang ging naar de 1% rijksten en in het bijzonder naar de 0,01% rijksten.

Terwijl Wall Street recordwinsten neerzet, tonen enkele opmerkelijke statistieken wat de realiteit voor de meerderheid van de bevolking is. In 2013 hadden 45% van de gezinnen geen spaargeld voor na pensionering. Een studie van de Federal Reserve uit 2015 toonde aan dat de helft van de ondervraagden stelde niet zomaar 400 dollar voor een noodsituatie op tafel te kunnen leggen. De schuld van de gezinnen is ondertussen gestegen tot boven het niveau van voor de crisis in 2008.

De regering-Trump doet er ondertussen alles aan om meer geld in de zakken van de rijken te laten verdwijnen met een belastinghervorming – eigenlijk een massale transfer van rijkdom – die meer dan 1,5 biljoen dollar kost. Tegelijk worden alle reguleringen voor bedrijven en voor het financiële systeem afgebouwd.

Niet-financiële bedrijven waren sinds 2012 goed voor 2 biljoen dollar aan netto-investeringen in gebouwen en materieel. In dezelfde periode ging maar liefst 6 biljoen dollar naar de dividenden voor de aandeelhouders. Het geeft aan dat de beurzen niet dienen als instrument voor “productieve investeringen”, maar als middel om geld uit de productie weg te halen in de richting van speculatie en nieuwe financiële zeepbellen.

Vrijspel voor de banken

De extreem beperkte financiële reguleringen, zoals het Consumer Financial Protection Bureau dat er op initiatief van het parlement kwam na de grote recessie, verplichtten de banken niet om het gewone spaargeld te scheiden van complexe afgeleide producten op Wall Street. De Glass-Steagall Act uit 1933 verplichtte dit wel, maar werd onder Clinton afgeschaft.

Met de bijkomende deregulering, financiële steun van de overheid en virtueel rentevrije leningen bij de Federal Reserve, konden de grote Amerikaanse banken die Wall Street en de economie domineren (JP Morgan Chase, Bank of America, Citigroup, Wells Fargo, Goldman Sachs en Morgan Stanley) nog groter en winstgevender worden dan voor de economische crisis van 2008.

De regering-Trump beloofde een grote opkuis in het voordeel van de gewone bevolking. Maar de regering wordt zelf gedomineerd door mensen als minister van begroting steven Mnuchin, een voormalige topman van Goldman Sachs. De regering voert massale belastingverlagingen voor de rijken door, maar ook meer deregulering voor de grote bedrijven en de financiële sector. Zo stopte Mnuchin het toezicht op AIG, de verzekeringsgigant die centraal stond in de vorige crisis. Het is alsof elke les over gebrek aan toezicht en over de impact van deregulering op speculatieve zeepbellen compleet vergeten is.

Wall Street voelt zich gesterkt door de schijnbare grenzeloze winsten die de afgelopen jaren geboekt werden op basis van speculatie. De gevolgen van de ramp in 2008 toen miljoenen jobs verloren gingen en de financiële crisis leidde tot wereldwijde instabiliteit voor het kapitalisme, lijken helemaal vergeten. We mogen niet vergeten dat de Democraten en Obama, samen met de Republikeinen, deze criminelen destijds gered hebben. Geen enkele topmanager is in de gevangenis beland. Obama herinnerde er de topmanagers van de banken op een bepaald ogenblik aan dat enkel hij nog tussen de managers en de woedende massa’s stond. Democraten als Clinton en Obama hebben de criminelen die het financiële systeem controleerden geholpen met dereguleringen en reddingsoperaties toen het fout liep. Dit heeft de weg voor populistische figuren als Trump en zijn medestanders in het parlement voorbereid. Nochtans willen Trump en co Wall Street nog meer vrije baan geven voor crimineel gedrag.

De komende recessie

De scherpe marktcorrectie kwam er na enkele schijnbare positieve rapporten over de economie. Zo werd bekend dat alle grote economieën in de wereld voor het eerst sinds de Grote Recessie simultaan groei kenden. De Amerikaanse economie zou dit jaar met 2,7% groeien. De belastingverminderingen en de uitgaven op basis van schulden kunnen de economie nog verder stimuleren. De recente correctie betekent dus niet dat we onvermijdelijk naar een nieuwe recessie in de onmiddellijke toekomst gaan. Er zijn verschillende factoren die het herstel nog een tijdlang kunnen in stand houden.

Maar onderliggend zijn er wel ernstige problemen die erkend worden door heel wat vertegenwoordigers van het kapitalisme. Op de recente top van het Wereld Economisch Forum in Davos werd gewaarschuwd: “Het relatief positieve beeld verbergt heel wat bekommernissen. Dit was het zwakste herstel ooit na een recessie. De productiviteitsgroei blijft verbazend zwak. En in veel landen ligt het sociale en politieke stelsel onder vuur als gevolg van de vele jaren van stagnerende reële inkomens.”

In zijn recente boek ‘The End of Alchemy: Money Banking and the Future of the Global Economie’ waarschuwt Mervyn King, het hoofd van de Bank of England tussen 2003 en 2013, voor de onvermijdelijke volgende crisis van het financiële systeem: “Zonder hervorming is een nieuwe crisis zeker en het falen om het onevenwicht in de wereldeconomie aan te pakken, maakt dat deze nieuwe crisis er eerder vroeger dan later zal komen.” (zie ook de bespreking van het boek van King door Peter Taaffe op de CWI-site).

De angst onder de vertegenwoordigers van het kapitaal word versterkt door het feit dat Trump de situatie onder controle moet houden. Een edito van de krant New York Times waarschuwde recent: “Het vooruitzicht van een recessie of een financiële crisis onder Trump leidt tot zenuwachtigheid, de president heeft immers evenveel vertrouwen in zijn eigen kunnen als het aan kennis en ernstige inschattingen ontbreekt.” (8 februari)

Op basis van de verderzetting van het kapitalisme in een periode van “seculiere stagnatie” zijn nieuwe neergangen onvermijdelijk en zullen deze leiden tot meer besparingen en aanvallen op de levensstandaard van de gewone bevolking. Schokken, correcties en financiële onrust zijn inherent in een systeem dat gedomineerd wordt door een irrationele en vernietigende winsthonger tegen de achtergrond van een obscene concentratie van rijkdom in handen van letterlijk een handvol mensen. Vijf mensen zijn even rijk als bijna de helft van de wereldbevolking.

Een socialistisch alternatief

Er is geen finale crisis van het kapitalisme. Dit systeem zal verder gaan met meer armoede, oorlogen, racisme en vernietiging van ons leefmilieu. De enige kracht die daar verandering in kan brengen, is de arbeidersklasse. Die kan de hefbomen van de macht in handen nemen en de grote financiële kartels die de huidige wereldeconomie controleren onder democratisch publiek bezit en controle plaatsen als eerste stap naar een democratisch socialistisch stelsel.

De economische ineenstorting van 2008 leidde tot bewegingen als Occupy Wall Street, Black Lives Matter, de revolutionaire golf in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, de opkomst van nieuwe radicale politieke partijen in Europa, … Het maakte dat socialistische ideeën opnieuw populair werden in de VS. Werkenden en jongeren zochten immers naar een uitweg uit de besparingen en de crisis. Een nieuwe financiële crisis betekent dat het politieke systeem van de Republikeinen en de Democraten eens te meer zal proberen om de werkenden te laten betalen voor het redden van de banken en Wall Street. Het zal echter ook onvermijdelijk leiden tot nieuwe uitbarstingen van strijd tegen besparingen, kapitalisme en hernieuwde interesse in socialistische ideeën.

De huidige instabiliteit van het financiële systeem bevestigt dat Wall Street en de grote banken niets geleerd hebben sinds de crisis van 2008. Deze keer moeten er geen reddingen zijn, maar een openbaar onderzoek naar de criminele praktijken. Het financiële systeem moet onder democratische publieke controle en bezit geplaatst worden. Andere sleutelsectoren, zoals energie, transport en gezondheidzorg, moeten eveneens onder democratisch publiek bezit komen. Er is nood aan massale publieke investeringen om de infrastructuur opnieuw op te bouwen op basis van hernieuwbare energie. Dit zou miljoenen degelijk betaalde jobs creëren. Enkel zo kunnen de investeringen gericht worden op de belangen van de overgrote meerderheid van de bevolking in plaats van de winsten van een handvol superrijken. Dit is de basis voor een democratisch socialistisch systeem.