Home / Internationaal / Paradise Papers: superrijken plukken gemeenschap kaal

Paradise Papers: superrijken plukken gemeenschap kaal

De onthullingen van de Paradise Papers werpen een nieuw licht op de omvang van belastingontwijkende praktijken door grote bedrijven en superrijken. Volgens het IMF kost de praktijk van fiscale optimalisatie de overheden elk jaar 600 miljard dollar aan gemiste inkomsten. Wat de superrijken verborgen houden in belastingparadijzen zou volgens het IMF nog eens 200 miljard dollar per jaar aan belastinginkomsten kosten. 80% van die bedragen zijn toe te schrijven aan de 0,1% rijksten van deze planeet. (1)

door Nicolas Croes

Er is geen unanimiteit over de cijfers, maar alle schattingen tonen aan dat er sprake is van een grootschalig en stelselmatig fenomeen. De reacties op de opeenstapeling van onthullingen de afgelopen jaren kunnen de indruk wekken dat de geldstroom naar belastingparadijzen afneemt, maar het tegendeel is waar. De econoom Gabriel Zucman (2) merkt op: “De fortuinen in belastingparadijzen zijn wereldwijd met ongeveer 40% toegenomen tussen eind 2008 en begin 2016.” Hij wijst bovendien op een concentratie: er zijn minder mensen bij betrokken, maar het bedrag neemt fors toe. Hij schat het totale bedrag in belastingparadijzen op 7.900 miljard euro.

Er is niets veranderd

Op de G20-top in Londen van april 2009 werd “het einde van het bankgeheim” aangekondigd. De grootste belastingparadijzen aanvaardden het beginsel van een automatische gegevensuitwisseling tussen offshore banken en nationale financiële instellingen. Is het daarmee opgelost? Neen, bijlange niet. Belastingontwijking blijft floreren.

Zucman stelt: “Terwijl de internationale druk op de belastingparadijzen toenam, is ook de financiële ondoorzichtigheid toegenomen (…) De meeste offshore activa zijn nu verborgen achter postbusbedrijven, trusts of stichtingen, waardoor ze belastingen blijven ontlopen. Belastingparadijzen heroriënteren hun activiteiten op de superrijken, waarvan de rijkdom blijft toenemen – dat gebeurt sneller dan de groei van de wereldeconomie. Belastingontduiking wordt een elitesport. Regeringen gaan in het verweer door beroep te doen op de goede trouw van financiële instellingen in Zwitserland of de Kaaimaneilanden. Dat zijn instellingen waarvan de belangen lijnrecht tegenover die van de regeringen staan. Alles wordt omgeven met een dikke statistische mist.”

Van eenvoudige fraude tot spitstechnologie

Sinds de onthullingen van de Panama Papers zijn er een aantal maatregelen genomen tegen fiscale fraude. Maar er blijven heel veel mogelijkheden van ‘wettelijke’ belastingontwijking. De multinationals en superrijken hebben de middelen om zich te omringen door een leger van advocaten en boekhouders die elk mogelijk belastingvoordeel weten te vinden.

Er zijn immers heel wat mogelijkheden: elk land heeft specifieke methoden om economische sterkhouders fiscaal te beschermen. Nederland bijvoorbeeld staat steeds vooraan in het aanpassen van de fiscale wetgeving als een maatregel onwettelijk wordt verklaard door Europese autoriteiten. Elk land heeft wel een specialiteit: België is een fiscaal paradijs voor de interne banken van grote bedrijven, Ierland is een paradijs voor bedrijven als Amazon. Ondertussen wordt het aantal ambtenaren voor de strijd tegen fiscale fraude afgebouwd. (3)

Op onze levensstandaard wordt al jaren bespaard. Er is dan ook verontwaardiging over de opstapeling van rijkdom door belastingontwijkers. Deze woede moet georganiseerd worden met een actieplan en een programma dat de hefbomen van de economie uit de handen van die kleine minderheid van inhalige kapitalisten haalt om ze onder democratische controle van de gemeenschap te plaatsen.

 

  1. Arnaud Zacharie, Antonio Gambini, Speciale Commissie Panama Papers : naar aanbevelingen zonder ambitie. Artikel op cncd.be
  2. Gabriel Zucman is de auteur van het referentiewerk ‘La richesse cachée des nations. Enquête sur les paradis fiscaux’ dat in 2013 verscheen. Een tweede volledig herwerkte en uitgebreide editie verscheen in oktober.
  3. Over de situatie in België schreven we naar aanleiding van de Panama Papers. https://nl.socialisme.be/28476/

Klokkenluiders: twee maten, twee gewichten

Drie jaar geleden barstte de affaire-LuxLeaks los. In het kader van deze affaire zijn er nog maar twee mensen gerechtelijk vervolgd: Antoine Deltour en Raphaël Halet. Dat zijn de klokkenluiders die de publicatie van de LuxLeaks mogelijk maakten. Hun cassatieproces begon kort na de bekendmaking van de Paradise Papers.

Is er sindsdien iets veranderd om klokkenluiders beter te beschermen? De krant Le Soir vroeg het zich ook af en antwoordde op 23 november over de situatie in België: “Er is sinds 2014 niets veranderd.”

Op Europees niveau bestaat er volgens Mireile Buydens, advocate en professor aan de ULB, “een bescherming voor sommige klokkenluiders. Het gaat om wie machtsmisbruik of manipulatie van aandelenkoersen aanklaagt. De bescherming zit goed in elkaar. Maar er is geen wereldwijde bescherming. Enkel klokkenluiders die in het belang van de markten werken, in het belang van de banken dus, worden beschermd. De andere niet. De Europese Commissie is dus perfect in staat om klokkenluiders te beschermen. Maar enkel als het in het belang is van de machtige lobby’s.”