Home / Dossier / Socialisme: het alternatief op het doodlopende straatje van het kapitalisme

Socialisme: het alternatief op het doodlopende straatje van het kapitalisme

Tien jaar geleden, in de zomer van 2007, begon de financiële crisis in de VS. Het was de aanloop naar de Grote Recessie vanaf 2008. Tien jaar later hebben de kapitalisten nog steeds geen oplossing voor de problemen die aan de oorzaak van de recessie lagen. Zelfs waar er beperkte groei is, leidt dit niet tot algemene vooruitgang en stabiliteit. De afgelopen tien jaar werd de autoriteit van alle gevestigde instellingen verder ondermijnd. Tegen de achtergrond van een steeds ongelijkere, onveiligere en instabielere samenleving wordt gezocht naar alternatieven. Wij verdedigen socialisme als alternatief op de chaos van het kapitalisme. Een verslag van de zomerschool van het CWI in Barcelona eind juli.

Dossier door Geert Cool uit maandblad ‘De Linkse Socialist’

150 jaar oud en nog actueel: ‘Het Kapitaal’

Verontwaardiging over de gevolgen van dit systeem volstaat niet. Om het kapitalisme te bestrijden, is het nodig om te weten hoe het functioneert. In deze wetenschappelijke analyse van het kapitalisme wordt op tal van tegenstellingen gewezen, met de tegenstelling tussen arbeid en kapitaal als basis voor de strijd voor een andere samenleving.

In mei publiceerde het neoliberale magazine ‘The Economist’ een artikel onder de titel: “Labour is Right: Karl Marx has a lot to teach today’s politicians” (Labour heeft gelijk: Karl Marx kan de hedendaagse politici heel wat leren). Daarin geeft het Jeremy Corbyn gelijk als hij stelt dat Marx een grote econoom was. The Economist: “Heel wat zaken die Marx zei lijken met de dag relevanter te worden.” Zo wordt gewezen op de inhaligheid van de superrijken: “In 1980 verdienden de bazen van de grootste bedrijven 25 keer zoveel als een gemiddelde werknemer. In 2006 was dit al 130 keer zoveel.”

En nog: “Marx voorspelde dat het kapitalisme steeds meer geconcentreerd zou worden. Het aantal grote bedrijven neemt af op een ogenblik dat de winsten dicht bij het hoogste niveau ooit staan.” Tot zover de mythe dat er geen middelen zijn en wij maar moeten besparen. “Marx had het ook bij het rechte eind dat het kapitalisme steeds meer gedomineerd zou worden door het financiekapitaal dat steeds roekelozer en crisisgevoeliger tewerk zou gaan.”

Verder merkt ‘The Economist’ op dat de beschrijving van Marx over hoe de levensstandaard van gewone werkenden naar beneden werd getrokken eveneens erg actueel is tegen de achtergrond van steeds meer laagbetaalde superflexibele jobs in wat het de Uber-economie noemt.

Niet dat er een fusie tussen ‘The Economist’ en ‘De Linkse Socialist’ komt: het neoliberale magazine stelt dat Marx het kapitalisme correct analyseerde, maar dat zijn socialistisch alternatief erger is dan het kapitalisme. Op zich blijft dit opmerkelijk: in plaats van het eigen systeem te verdedigen, wordt een alternatief als ‘slechter’ afgedaan. Van kapitalistische euforie zoals in de jaren 1990, na de val van de Berlijnse Muur, is er geen sprake meer bij de woordvoerders van dit systeem.

Complicaties voor het kapitalisme

Het gebrek aan euforie is gebaseerd op terechte vaststellingen. De Grote Recessie van 2008 bleek geen kortstondig en tijdelijk fenomeen. Er volgde geen stabiele en sterke langdurige groei op, laat staan één waar de meerderheid van de bevolking voordelen van genoot.

Bovendien blijven er heel wat complicaties en gevaren voor het kapitalisme bestaan. Denk maar aan de enorme schuldenberg: alle publieke en private schulden samen hebben een waarde die hoger is dan drie keer de waarde van alles wat wereldwijd op een jaar wordt geproduceerd. Nieuwe bankencrisissen zijn niet uitgesloten: in Italië is er een lang uitgerekte bankencrisis bezig.

Dit gebeurt tegen de achtergrond van een grotere politieke instabiliteit met verkiezingen die tot verrassende resultaten leiden. Het wantrouwen in alle traditionele politici en alle gevestigde instellingen ligt aan de basis daarvan. Trump is de minst populaire Amerikaanse president ooit. Zijn onberekenbaarheid maakt dat grote werkgevers steeds minder met Trump willen geassocieerd worden. De instabiliteit vergroot spanningen tussen grootmachten, maar leidt ook tot een groeiend belang voor de nationale kwestie. Met een groot aantal conflicten waar wereldmachten bij betrokken zijn en een gebrek aan heropbouw van platgebombardeerde regio’s, is een afname van oorlogen en terrorisme niet aan de orde. De bijhorende vluchtelingenstroom zal evenmin afzwakken. Dit systeem heeft bovendien nog steeds geen antwoorden op dringende kwesties zoals die van het milieu.

Nieuwe linkse formaties

De organische crisis van het kapitalisme heeft een effect op alle continenten en alle landen. Steeds meer wordt beseft dat dit geen crisis van korte duur is. De crisis is het nieuwe normaal geworden en dat botst op weerstand.

Het leidt onder meer tot de opkomst van nieuwe linkse formaties: van Syriza in Griekenland over Podemos in Spanje tot Bernie Sanders (VS) en Jeremy Corbyn (Groot-Brittannië). De politieke aardbeving in Groot-Brittannië wordt ook wel een ‘jongerenbeving’ genoemd: de tienduizenden enthousiaste jongeren die Corbyn’s naam riepen op het Glastonbury-festival toonden hoe populair de oude socialist is. Het establishment vestigde heel wat hoop op de nieuwe Franse president Macron als een nieuw model van een centrumfiguur die populair is. Tal van traditionele partijen probeerden Macron te kopiëren. Nu blijkt de houdbaarheidsdatum van Macron erg kort te zijn: amper een paar maanden na de verkiezingen duikt zijn populariteit de diepte in en dan moet het verzet tegen zijn asociale beleid nog op gang getrokken worden.

De opmars van nieuwe linkse krachten is geen verrassing. De crisis van 2007-08 heeft uiteraard ook politieke gevolgen. We zagen al de golf van revoluties in het Midden-Oosten en Noord-Afrika in 2011. In Europa duurde het wat langer, maar zeker in het zuiden van Europa waren er grote bewegingen en nu wordt ook het noorden van het continent geraakt. “In heel Europa is de politieke situatie stilaan een olieplas die wacht op een toevallige lucifer om in lichterlaaie gezet te worden,” merkte Peter Taaffe op.

Het programma van de meeste nieuwe linkse krachten blijft beperkt tot hervormingen die het systeem niet fundamenteel in vraag stellen. Maar na decennia van neoliberale propaganda en eenheidsdenken klinkt dit bijna revolutionair. Wij kunnen op deze nieuwe linkse wind inspelen met voorstellen om een stap verder te gaan door ook onder meer de nationalisatie van de sleutelsectoren van de economie onder arbeiderscontrole en -beheer te eisen als onderdeel van een programma tot echte verandering.

Griekse waarschuwing

Een kritische houding is belangrijk: er is steeds het gevaar van een Grieks scenario. Daar zagen we dat het niet volstaat dat linkse partijen een regering vormen om tot een links beleid te komen. De burgerij is bereid om een harde strijd te voeren tegen iedere poging tot een links beleid. We moeten daarop voorbereid zijn en kunnen dat best met een zo breed mogelijke betrokkenheid van onderuit en een aangepast politiek programma.

Een linkse regering staat onmiddellijk voor de keuze: het kapitalisme aanpakken ofwel de dictaten van dit systeem aanvaarden en de arbeidersklasse een nederlaag toebrengen. Tsipras heeft in juli 2015 gebogen voor de trojka en het kapitalisme. “Dit was verraad,” zei Andros Payiatsos van Xekinima. “Het was crimineel, net als het verraad van de sociaaldemocratie toen die in 1914 voor de oorlogskredieten stemde.” Het resultaat is wat de Financial Times een “grote depressie” noemt in Griekenland. Syriza is een lege doos geworden, overgenomen door “vluchtelingen” van het in elkaar gestorte sociaaldemocratische Pasok. De situatie voor de arbeidersklasse is misschien niet zo erg als onder de Duitse bezetting, de burgeroorlog na Wereldoorlog Twee of het Kolonelsregime, maar er is een enorme depressie in de levensvoorwaarden van de meerderheid van de bevolking. Tegelijk is er economisch geen uitweg: de schulden terugbetalen, is onhaalbaar. Schulden kwijtschelden kan voor het establishment niet omdat dit besmettingsgevaar in andere landen oplevert.

Griekse socialisten moeten zich nu voorbereiden op een onvermijdelijke nieuwe opleving van strijd. In periodes van nederlagen moeten we onze krachten behouden en tegelijk een weg vooruit aanbieden voor de beweging. Dat vereist voldoende politieke discussie om de aard van de periode en de redenen voor de nederlaag te begrijpen. We weten dat de neergang van strijd slechts tijdelijk is. Tegelijk neemt Xekinima, onze Griekse zusterorganisatie, concrete stappen zoals de uitbouw van linkse allianties op lokaal vlak en speelt ze een grotere rol in syndicale strijd.

Het voeren van een links beleid moet op alle niveaus gebeuren. Een besparingsbeleid op lokaal vlak is dodelijk voor nieuwe linkse krachten. Dit speelde een belangrijke rol in het van de kaart vegen van Rifondazione Comunista in Italië, de eerste grote nieuwe linkse formatie na de val van het stalinistische Oostblok.

Onze houding tegenover nieuwe linkse formaties

We kwamen actief tussen in de beweging rond Corbyn en werden overigens heel positief onthaald door de basis. Maar daarbij benadrukken we onze methode en ons programma. Wij zijn geen linkse Corbynista’s. We willen met de nieuwe lagen die aangetrokken worden door het programma van Corbyn in discussie gaan en de strijd voeren om die hervormingen die zo enthousiast onthaald worden te realiseren. Dat zal een revolutionaire breuk vereisen. Het kapitalisme in crisis laat weinig marge om hervormingen in het belang van de meerderheid van de bevolking door te voeren.

Zoals Leon Trotski aan de Belgische trotskisten schreef ten tijde van het plan-De Man, een reformistisch programma waaraan mobilisaties gekoppeld werden in de periode na de recessie van 1929: “We moeten een zo breed mogelijke laag van arbeiders tonen dat we, voor zover de bourgeoisie de verwezenlijking van het Plan poogt te dwarsbomen, hand in hand met hen zullen strijden en ze helpen bij het doormaken van de ervaring. We zullen met hen alle moeilijkheden van de strijd delen. Maar wat we niet zullen delen, zijn de illusies die er aan verbonden zijn. Onze kritiek van de illusies dient evenwel de passiviteit van de arbeiders niet te verhogen, dient haar niet een voorgewende theoretische rechtvaardiging te geven, maar dient integendeel de arbeiders vooruit te stuwen.”

Wij staan voor een flexibele tactische opstelling met een grote openheid naar die lagen die uitkijken naar nieuwe linkse krachten, zoals ook de PVDA in ons land. Daarbij vertrekken we van de noodzaak van een eenheidsfront: samen strijden voor de eisen van de werkende bevolking en de jongeren. In die strijd staan we sterker als er een bredere betrokkenheid is (waarbij rekening wordt gehouden met de gevoeligheden van verschillende lagen van de bevolking en van georganiseerde stromingen) en als we democratisch georganiseerd zijn met mogelijkheid tot debat over hoe we vooruit kunnen gaan. We combineren dit met een politieke standvastigheid in de verdediging van ons socialistisch programma. Oplossingen op de problemen van dit systeem zullen niet bekomen worden door parlementaire manoeuvres maar door massastrijd van de arbeidersklasse. We zien positieve elementen in de nieuwe linkse formaties, maar waarschuwen voor de beperkingen ervan en het uiteindelijke verraad dat inherent is aan het reformisme.

 

Strijden om te winnen

Socialisten zijn geen commentatoren aan de zijlijn, maar actieve deelnemers aan strijd. Waar we een beslissende impact hebben op bewegingen, kunnen we belangrijke overwinningen boeken. Op de zomerschool van het CWI eind juli in Barcelona werden drie recente voorbeelden van overwinningen gegeven.

Ierland. Jobstown vs Labour: 1-0

In Ierland was er het proces tegen de activisten die protesteerden tegen de waterbelasting. Dit protest werd breed gedragen en dwong de regering tot het intrekken van de belasting. Het leidde tot de vervolging van enkele voortrekkers van de beweging, omdat tijdens één van de acties een minister een tijdlang geblokkeerd zat in haar wagen. ‘Onrechtmatige vrijheidsberoving’ luidde de beschuldiging tegen onder meer parlementslid Paul Murphy in het Jobstown-proces. Het doel van dit proces was om protest te criminaliseren, maar ook om Paul en anderen effectief te veroordelen. Dit is niet gelukt omwille van de schitterende campagne die internationaal gesteund werd en die de politieke context van het proces voor een breed publiek duidelijk heeft gemaakt. In de discussie op de zomerschool merkte Paul Murphy op dat we de rechtszaak zowel binnen als buiten de rechtszaal gewonnen hebben.

15 dollar per uur: nu ook in Minneapolis

In de VS speelt Socialist Alternative een belangrijke rol in de strijd voor de verhoging van het minimumloon tot 15 dollar per uur. Deze strijd is overigens succesvol naar Canada en Québec uitgebreid. Seattle was de eerste grote Amerikaanse stad waar de 15 dollar effectief werd bekomen. Daar gebruikten Socialist Alternative en gemeenteraadslid Kshama Sawant hun verkozen positie om de strijd van onderuit te versterken. Eind juli werd het minimumloon na een jarenlange campagne in Minneapolis opgetrokken tot 15 dollar per uur: 71.000 werkenden, vooral vrouwen en kleurlingen, krijgen hierdoor meer loon. Ook hier speelden Socialist Alternative en de campagne 15Now een grote rol in het opbouwen van een beweging van onderuit. Ginger Jentzen neemt namens Socialist Alternative deel aan de gemeenteraadsverkiezingen van november in Minneapolis met kans op succes en alleszins op een mooi resultaat.

Spanje. Jongerenprotest stopt onderwijshervorming

Een derde voorbeeld van een succesvolle strijd waarin het CWI een groot aandeel heeft, is de overwinning van de Spaanse jongerenstrijd tegen de hervorming van het onderwijs. De Sindicato de Estudiantes bouwde geduldig aan een massabeweging in de scholen en op straat. Er waren betogingen die tot 200.000 jongeren op de been brachten. Op basis van massaprotest werd de geplande hervorming ingetrokken.

De sleutel tot deze successen was een vertrouwen in de werkende bevolking en het beroep doen op de mobilisatie van onderuit.

Enthousiaste zomerschool en fusie van linkse organisaties

Foto van een plenaire sessie op onze zomerschool in Barcelona

Eind juli kwamen meer dan 400 socialisten uit 34 landen bijeen in Barcelona voor de zomerschool van het Committee for a Workers’ International (CWI), de internationale organisatie waar LSP de Belgische afdeling van is. De week eindigde met een historisch fusiecongres waarop het CWI en Izquierda Revolucionaria de krachten bundelden.

Tijdens de zomerschool die plaatsvond aan de Autonome Universiteit net buiten de stad was er een publieke meeting in het centrum van Barcelona om de 100ste verjaardag van de Russische Revolutie te vieren. Meer dan 600 aanwezigen luisterden op die meeting naar Ana Garcia (voorzitster Sindicato de Estudiantes), Paul Murphy (Iers parlementslid), Juan Ignacio Ramos (Izquierda Revolucionaria), Peter Taaffe (Socialist Party) en Kshama Sawant (socialistisch gemeenteraadslid in Seattle).

De zomerschool werd gekenmerkt door een groot vertrouwen en enthousiasme. Izquierda Revolucionaria is actief in de Spaanse staat, Mexico en Venezuela. Leden van IR deden belangrijke tussenkomsten in discussies over onder meer Europa, de nationale kwestie, vakbondswerk en jongerenstrijd.

Op de laatste dag van de zomerschool was er een fusiecongres waar de verkozen afgevaardigden van de nationale afdelingen van het CWI en IR een tekst waarin de politieke basis voor de eenmaking van beide organisaties werd gelegd, goedkeurden en enkele leidinggevende leden van IR verkozen in de internationale leiding van het CWI.

De fusie werd door de vertegenwoordigers van IR omschreven als ‘thuiskomen’ in de rangen van het CWI. Het is een eenmaking van linkse organisaties op basis van een evaluatie van de kapitalistische crisis en de taken voor linkse socialisten vandaag. De complexe objectieve situatie leidt bij heel wat organisaties tot discussie en tot afsplitsingen. Het is belangrijk dat wij op basis van een gemeenschappelijke analyse en methode een principiële eenmaking van krachten realiseren. Dit zal ongetwijfeld opgemerkt worden door werkenden, jongeren en revolutionairen die op zoek zijn naar een sterk socialistisch alternatief. We nodigen hen uit om ons te contacteren en samen te bouwen aan een massale wereldpartij voor een socialistische samenleving.

 

Het document van politieke eenmaking tussen Izquierda Revolucionaria en het CWI is online beschikbaar in het Nederlands. Wie geen internet heeft en een kopie wil, kan de redactie hiervoor contacteren. Zie: https://nl.marxisme.be/2017/07/document-van-politieke-eenmaking-izquierda-revolucionaria-en-het-committee-for-a-workers-international/

Print Friendly, PDF & Email