Home / Internationaal / Robert Fisk in Antwerpen over de rampzalige situatie in het Midden-Oosten (en Europa)

Robert Fisk in Antwerpen over de rampzalige situatie in het Midden-Oosten (en Europa)

fiskDe Roma was helemaal uitverkocht voor de lezing van MO-magazine met Robert Fisk. De gekende Britse journalist is dan ook een autoriteit over het Midden-Oosten, hij woont er binnenkort 40 jaar en komt vaak erg scherp en kritisch uit de hoek. Dat zijn we van de media in onze contreien niet gewoon.

Verslag door Geert Cool

Robert Fisk was naar goede gewoonte erg scherp in zijn toespraak. Hij vroeg zich af of we helemaal gek geworden zijn, “in het Britse parlement wordt gediscussieerd om Corbyn weg te bombarderen met de Syriërs als collataral damage.” Fisk was bijzonder scherp voor het politieke establishment in Europa, maar tegelijk bleef hij alles in termen van “wij” en “zij” stellen. Als Fisk op dat punt consequent is, rekent hij dan Tony Blair, David Cameron en zichzelf tot een en dezelfde ‘wij’ in het westen?

Terecht merkte Fisk op dat we vandaag het complete opbreken en het failliet van het westerse beleid, wij zouden zeggen van het imperialisme, in het Midden-Oosten zien. Het opbreken van de grens tussen Syrië en Irak, in 1916 vastgelegd door Sykes en Picot, is daar een symbolisch voorbeeld van. Het imperialistische beleid heeft niet geleid tot welvaart en een toekomstperspectief in de regio. Oorlogen werden niet gevolgd door heropbouw. In een sociale woestijn groeien geen bloeiende bloemen. Alle gevestigde grenzen, instellingen en media worden verworpen.

Die vaststelling maakten wij al meermaals en ook Robert Fisk hecht er veel belang aan. De vergelijking die hij maakte, was met de Romeinen. Die beschouwden iedereen buiten het Romeinse Rijk als ‘barbaren’, maar eens gebied veroverd was, werd het onderdeel van het Romeinse Rijk en werd er gebouwd en gegroeid. Na twee jaar oorlog in Irak vroeg Fisk aan Amerikaanse vertegenwoordigers waarom er nog altijd geen enkel ziekenhuis was gebouwd. Het gebrek aan heropbouw en aan toekomstperspectief versterkt de wanhoop en maakt een ontwikkeling van reactionaire verdeeldheid en krachten als ISIS mogelijk.

Dat ISIS geen brede steun geniet, maakte Fisk duidelijk door naar de vluchtelingencrisis te verwijzen. Dat tienduizenden moslims uit het Midden-Oosten naar Europa willen en niet naar het kalifaat van ISIS, is volgens Fisk vernederend en een grote nederlaag voor ISIS. Het deed Fisk opmerken dat hij de aanpak van Merkel erg goed vindt. Het is wat kort door de bocht om te zeggen dat Merkel vluchtelingen in het land binnenlaat om ISIS aan te pakken, is het niet eerder om de bevolkingsafname in Duitsland op te vangen en tegelijk om de lonen te drukken (de eerste voorstellen om het pas ingevoerde minimumloon naar beneden te herzien voor vluchtelingen circuleren al)? Wel merkte Fisk terecht op dat het forse discours van Hollande de verdeeldheid van ISIS in de kaart speelt, een reactionair opbod versterkt de reactionaire krachten. Het beleid van Hollande omschreef Fisk als “kinderachtig”.

Als inwoner van Beiroet kijkt Fisk verbaasd naar wat vandaag in Europa gebeurt. Dat in ons land het niveau van de terreurdreiging van 3 naar 4 ging of dat Hollande verklaarde dat Frankrijk in oorlog is, begrijpt hij niet. Als in Brussel niveau 4 geldt, wat is het dan in Beiroet? Niveau 10? Dat klopt, maar het is wat kort door de bocht ten aanzien van een angst die onder brede lagen van de bevolking hier leeft. Het feit dat aanslagen dichtbij gebeuren en willekeurig mensen waar we ons gemakkelijk in herkennen om het leven brengen, leidt begrijpelijk tot angst. Dat afdoen als een detail, volstaat niet als antwoord.

De belangrijkste kritiek van Fisk op het gevoerde beleid is een totaal gebrek aan vooruitziendheid. Een land heropbouwen na een oorlog zou evident moeten zijn. Fisk haalde er zelfs Churchill bij, een politieke leider waar Fisk voor het overige niet veel van moet weten. Churchill stelde in 1941 al een commissie in die moest nagaan hoe het na-oorlogse Duitsland zou beheerd worden, er werden voorbereidingen getroffen met onder meer Duitse taallessen voor topambtenaren. In Irak in 2003 was er totaal geen plan, vaak weten soldaten en hun leiding niet wat ze de volgende dag gaan doen, laat staan binnen enkele jaren. Oorlog wordt gezien als een avontuur naar het model van Hollywood, “het wordt beperkt tot de vraag wie wint en wie verliest, terwijl oorlog steeds dood en vernieling inhoudt.”

Het ontbreekt de politieke leiders volgens Fisk aan een brede kijk op de toekomst, dit geldt overigens ook in eigen land waar reacties op twitter en nieuwsuitzendingen belangrijker zijn dan een brede kijk op de geschiedenis en het heden. Het gaat steeds meer om public relations en desnoods wordt de realiteit aangepast, Fisk stelde dat Cameron “70.000 gematigde strijders in Syrië heeft gephotoshopt” om zijn retoriek te onderbouwen. Het Midden-Oosten is een kluwen van belangen en strijdende partijen die in verschillende landen andere posities innemen. Om tot verandering te komen, moet volgens Fisk meer aandacht naar Saoedi-Arabië gaan. Hij wil niet suggereren dat de Wahhabisten achter ISIS zitten, maar er zijn toch opvallende banden. De sleutel voor de huidige situatie ligt volgens Fisk in de Golf, maar daar mogen we niet naar kijken.

Door zowel in te gaan op het falen van het imperialisme als de rol van lokale machten, gaf Fisk een erg interessant en volledig beeld van de redenen waarom het fout loopt in het Midden-Oosten. Een zwakte is dat hij er meteen aan toevoegt dat hij geen antwoorden heeft. Vaststellen dat het systeem faalt, vereist een discussie over alternatieven. Dit lijkt in de huidige context van het Midden-Oosten misschien niet evident, maar tegelijk toont deze context net de dringendheid van de uitbouw van krachten die een toekomstperspectief aan de bevolking kunnen aanbieden op basis van radicale maatschappijverandering.