Hebben vrouwen gelijke rechten?

Sinds de jaren 90 horen we dat vrouwen gelijke rechten hebben, dat ze moeten ophouden zich als een slachtoffer te gedragen en de kansen moeten grijpen die ze aangeboden krijgen. Op de vrouwendag georganiseerd door LSP werd die stelling van antwoord gediend. We publiceren een weergave van de algemene inleiding die werd gegeven op deze vormingsdag.

Ann, LSP-Leuven

Het persoonlijke is niet langer politiek

Als vrouwen geen carrière maken, onderbetaald worden of helemaal niet aan de bak komen dan hebben ze dat aan zichzelf te danken. Ze moeten maar assertiever zijn, ze moeten andere keuzes maken. Dat is de heersende retoriek in zowat alle kranten en op televisie. Vrouwen moeten hun problemen niet afschuiven op de maatschappij maar zelf naar oplossingen zoeken.

In dit deel van de wereld hebben vrouwen natuurlijk wel rechten gekregen … maar daardoor is het leven van de meeste vrouwen er niet makkelijker op geworden. En financiële onafhankelijkheid is voor weinig vrouwen een realiteit geworden en zonder onafhankelijkheid is er geen emancipatie. <p< Oude problemen werden nooit opgelost en de politieke partijen vandaag doen geen inspanningen om de situatie voor vrouwen te verbeteren. Met de aanvallen op de arbeidersklasse gaat ook de situatie van vrouwen erop achteruit.

Dat is ook het geval in de rest van de wereld, de grote meerderheid van de vrouwen in de wereld worden het hardst getroffen door de neoliberale aanvallen op de arbeidersklasse in zijn geheel. Voor de vrouwen in de ex-koloniale landen is de situatie helemaal dramatisch maar zelfs in de VS, de kapitalistische supermacht, gaat de positie van de vrouwen erop achteruit.

Het recht op abortus ligt al enkele jaren onder vuur maar ook de besparingen in de gezondheidszorg en in de overheidsdiensten in het algemeen treffen vooral vrouwen. Nu is er zelfs een strengere abortuswet in Zuid-Dakota op basis waarvan abortus quasi volledig strafbaar wordt, enkel indien de vrouw in gevaar is, kan abortus.

België doet het goed inzake vrouwenrechten?

In België moeten de vrouwen zich volgens de traditionele media minder zorgen maken. Op de voorpagina van de Morgen stond naar aanleiding van de internationale vrouwendag dat België het heel goed doet inzake vrouwenrechten.

Maar verder in het artikel lezen we dat een Belgische vrouw het gemiddeld wel moet stellen met de helft van het inkomen van een man door deeltijds werk, jobs in lagere segmenten maar dus ook nog altijd doordat er in de praktijk ook nog altijd geen sprake is van gelijk loon voor gelijk werk. Zelfs zonder rekening te houden met de situatie van deeltijds werk, blijkt dat het gemiddeld loon in België voor vrouwen 1.312 euro per maand bedraagt en voor mannen 1.845. Die cijfers zijn berekend op uurlonen, zodat geen rekening is gehouden met deeltijds werk.

In Noorwegen, het land dat volgens De Morgen op nummer één staat qua vrouwenrechten verdienen vrouwen ook nog altijd een kwart minder. Moeten vrouwen daar maar genoegen mee nemen? Moeten we daaruit besluiten dat alles bereikt is?

Wie denkt dat het loonverschil tussen mannen en vrouwen is afgenomen de laatste jaren in België heeft het mis. Uit een recent rapport van de Europese commissie blijkt zelfs dat de loonkloof tussen 1998 en 2003 in België weer is toegenomen.

In 2001 bedroeg de loonkloof tussen het gemiddelde bruto jaarloon van mannen en vrouwen nog 24%. Hoewel vrouwen 43,16% van de werkenden uitmaken ontvangen ze samen slechts 35,75% van de loonmassa.

Om het aandeel van de vrouwen in de loonmassa gelijk te maken aan hun aandeel in de werkgelegenheid zou er in België een overheveling moeten gebeuren van bijna 6 miljard euro van de mannen naar de vrouwen. Niet dat wij ervoor willen pleiten dat de lonen van mannen naar beneden moeten ten voordele van de lonen van vrouwen. Laat daarover geen misverstanden bestaan.

Mannen werken in beter betaalde sectoren en nemen beter betaalde beroepen in, daarnaast stromen vrouwen in veel mindere mate door naar hogere functies. Ze blijven geconcentreerd in lagere uitvoerende jobs. Vrouwen verdienen niet alleen minder dan mannen, ze krijgen ook minder extra-legale vergoedingen zoals maaltijdcheques, hospitalisatieverzekeringen en dergelijke. Mannen maken ook 3 maal meer kans op een bedrijfswagen met tankkaart, een gsm, een pc…

Slechts 21% van de vrouwen en 29% van de mannen is ervan overtuigd dat promoties binnen het bedrijfsleven sekseneutraal zijn. Vrouwen werken vaker deeltijds dan mannen en nemen vaker loopbaanonderbreking zodat ze minder anciënniteit opbouwen wat later ook een invloed heeft op hun pensioenen.

85% van de deeltijds werkenden zijn vrouwen, van de vrouwelijke werknemers werkt 44,5% deeltijds tegenover maar 5,8% van de mannelijke werknemers.

Kiezen vrouwen ervoor om minder te verdienen?

Volgens de minister van pensioenen maken vrouwen verkeerde keuzes of zijn ze zich niet bewust van de gevolgen van die keuzes.Waarom blijven vrouwen meer tijdskrediet of loopbaanonderbreking nemen? Waarom kiezen ze ervoor om helemaal uit de arbeidsmarkt te stappen? Waarom blijven vrouwen ervoor kiezen om in de ‘zachtere’ sectoren te werken? Hoe worden die keuzes gemaakt door vrouwen? Die zogezegde keuzes worden beïnvloed door externe factoren.

> Meisjes en jongens worden nog altijd in bepaalde onderwijsrichtingen geduwd, rollenpatronen zijn nog altijd heel sterk aanwezig in de maatschappij.

> Vrouwen krijgen nog altijd moeilijk toegang tot betaalde sectoren en functies en zogenaamde vrouwenberoepen-sectoren en functies worden nog altijd ondergewaardeerd.

> Kinderopvang en zorgvoorzieningen zijn nog steeds onvoldoende uitgebouwd.

In sommige sectoren (bijv. grootwarenhuizen en schoonmaak) worden bepaalde jobs enkel in deeltijds verband aangeboden. Ze zijn op de koop toe zo flexibel dat de combinatie met een andere deeltijdse job onmogelijk wordt. 50% van de Belgische HR managers zegt ronduit dat hun bedrijf niets doet om werkende moeders te ondersteunen.

De verklaring dat vrouwen minder verdienen omdat ze minder geschoold zijn, gaat ook niet meer op. De jongste generatie meisjes scoort zelfs aanzienlijk beter dan de jongens.

Maar een gelijkwaardig diploma en een gelijke functie staan niet garant voor een gelijk loon. Het Nationaal Instituut voor Statistiek en de Federale Overheidsdienst voor Economie legden zo een loonverschil van 7,8% à 45,3% bloot tussen mannelijke en vrouwelijke collega’s met hetzelfde diploma.

Armoede en werkloosheid

Van de Belgen die in 2001 afhankelijk waren van een leefloon waren er 41% mannen en 59% vrouwen. Omdat de werkloosheid vooral vrouwen treft en het aantal echtscheidingen toeneemt, wordt algemeen aangenomen dat het aandeel van de vrouwen in de armoede zal blijven stijgen.

Risicofactoren voor bestaansonzekerheid en armoede zijn onder meer echtscheiding, economische afhankelijkheid van de partner, zeer lage scholing, langdurige werkloosheid of een zwakke arbeidssituatie en hoge leeftijd. De hogere bestaansonzekerheid van vrouwen wordt verklaard doordat ze verschillende van deze risico’s cumuleren.

Onder de bestaansonzekere vrouwen vinden we alleenstaande moeders maar ook thuisblijvende gehuwde vrouwen. Voor hen wegen de voordelen van een beroepsactiviteit niet op tegen het cumuleren van arbeid en zorgtaken. Een derde groep zijn de oudere alleenstaande vrouwen.

Door de loonkloof ten nadele van vrouwen, door een onvolledige loopbaan ten gevolge van zorg voor kinderen en andere verwanten komen veel vrouwen nauwelijks aan het wettelijke minimumpensioen.

België is in snel tempo aan het verouderen, vandaag is al 17% van de Belgen ouder dan 65 jaar over 25 jaar zal dat 25% zijn. Daarop reageren de regeringspartijen met het Generatiepact. De activiteitsgraad van de ouderen moet omhoog, we moeten dus meer en langer werken, zo luidt het.

Nog meer werken? Bij de hooggeschoolde vrouwen en mannen tot 55 jaar zit de activiteitsgraad bijna aan het plafond. Laaggeschoolde vrouwen die niet op de arbeidsmarkt actief zijn cumuleren werkloosheid met zorgtaken. Zorgactiviteiten die de maatschappij nodig heeft.

Vrouwen zitten vast tussen tegengestelde eisen: enerzijds moeten ze meer en langer werken, anderzijds moeten ze meer kinderen krijgen en meer zorgtaken op zich nemen.

Een oplossing zou natuurlijk zijn dat er een betere verdeling komt van de zorgarbeid over alle mannen en vrouwen, ongeacht hun scholingsgraad. Een andere oplossing is het collectiviseren van de zorgtaken die de vrouwen nu onbetaald op zich moeten nemen, maar daar heeft de regering natuurlijk geen oren naar.

Pensioenen: harde besparingen voor vrouwen

Eigenlijk is de overheid al van in de jaren 80 een aantal pensioenhervormingen aan het doorvoeren. Maar de afremming van de uitgaven in de pensioenen wordt feitelijk gedragen door de vrouwen via de verhoging van de pensioenleeftijd.

Onder het voorwendsel een discriminatie weg te werken – want als het hen uitkomt zijn ze natuurlijk wel tegen elke vorm van discriminatie – werd de pensioenleeftijd van vrouwen met 5 jaar opgetrokken.

Het pensioensysteem in België is nog altijd gebaseerd op het model van de man als kostwinner en de vrouw als huisvrouw. Op een situatie die al lang niet meer bestaat want de maatschappij is ondertussen grondig veranderd.

De stijgende trend in het aantal echtscheidingen maakt steunen op een echtgenoot voor inkomen een riskante strategie. Maar de verantwoordelijkheid van vrouwen voor de zorg en het huishouden, gecombineerd met hun achterstelling op de arbeidsmarkt heeft verregaande gevolgen voor hun pensioenen.

Ook het Vrouwenoverlegkomitee (VOK) heeft begrepen wat de gevolgen van het Generatiepact voor vrouwen zullen zijn. Waar de vakbonden en sommige politici vroegen om rekening te houden met de situatie van vrouwen op de arbeidmarkt en het generatiepact vrouwvriendelijker wilden maken, besloot het VOK zich niet aan te sluiten bij diegenen die wilden sleutelen aan het Generatiepact.

Het VOK vroeg een algemene herverdeling van de arbeid door een algemene werktijdverkorting, met behoud van loon, met evenredige nieuwe aanwervingen. Meer jobs voor iedereen, minder werkloosheid waardoor de combinatie werk / privé beter doenbaar wordt zodat niet alleen vrouwen maar ook mannen meer tijd hebben voor zorgtaken. Dan zouden vrouwen niet langer moeten kiezen voor deeltijds werken.

Voor de regering en de werkgevers is dat onbetaalbaar. Inleveren blijft de boodschap. Iedereen wordt ervan overtuigd dat onze sociale zekerheid moet afgebouwd worden. De verantwoordelijkheid voor het behoud van de sociale zekerheid en de tewerkstelling wordt volledig bij de werknemers gelegd. De werkgevers krijgen fiscale voordelen, lastenverlaging, zogezegd om investeringen en jobcreatie aan te moedigen.

Deze politiek wordt al jaren gevoerd maar heeft niet gezorgd voor een daling van de werkloosheid. Met het Generatiepact probeert de regering generaties tegen mekaar uit te spelen, zet ze werkenden op tegen werklozen, vrouwen tegen mannen.

De plaats van de vrouw is in de strijd

Maar het kapitalisme creëert op die manier zijn eigen grafdelvers. We hebben recent gezien wat er gebeurt als vrouwen beslissen voor hun rechten op te komen met de strijd tegen het Generatiepact. En daarvoor waren er ook al acties in de non-profit, waarin veel vrouwen werken.

Wij moeten ervoor zorgen dat problemen waarmee vrouwen geconfronteerd worden vakbondsthema’s worden en dat de vakbonden daar actie voor voeren. Dat is niet evident omdat er op dit moment nog brede lagen van overtuigd zijn dat er geen seksisme meer is, dat vrouwen niet onderdrukt worden, dat ze gelijke rechten en kansen hebben.

Het bewustzijn zal echter snel veranderen eens de vrouwen gaan radicaliseren in de sociaal-economische strijd. Wij denken dat de eerste stappen in die richting al gezet werden met de aanvallen van de regering op de situatie van vrouwen met het Generatiepact.

De werknemers en de vrouwen begrijpen dat zij de rekening weer eens gepresenteerd krijgen terwijl de bedrijven recordwinsten maken. Wij denken dat er in België genoeg middelen geproduceerd worden of kunnen geproduceerd worden om in te staan voor de behoeften van de bevolking en om maatschappelijke problemen op te lossen. Het probleem is dat geen enkele partij de maatschappelijke rijkdom daarvoor wil gebruiken.

Delen: Printen: