EU in “diepe crisis” na mislukte top

"Ik vrees een langdurige, sluipende bijna onzichtbare verzwakking… een benevelde toekomst die onbeschrijfbaar is.” De Luxemburgse premier en EU-voorzitter Jean-Claude Junker was niet bepaald optimistisch na het mislukken van de EU-top vorige week. “Europa bevindt zich in een diepe crisis… mijn enthousiasme voor Europa heeft vandaag een zware klap gekregen”, zuchtte hij.

Per-Åke Westerlund

Juncker was niet de enige die ontgoocheld was na de top. José Manuel Barroso, de voorzitter van de Europese Commissie waarschuwde dat de EU kan vervallen in een permanente crisis en immobilisme. “De EU is in shock en niemand heeft een antwoord op de crisis”, was de commentaar van Margot Wallström, de ondervoorzitter van de Commissie.

“Deze crisis [is de] diepste duisternis en de hoogste leiding van Europa probeert vruchteloos te zoeken naar een nooduitgang. Dit gaat over verschillende onderling met elkaar verbonden crises. Het is vanuit verschillende ooghoeken erger dan gelijk welke kritieke situatie die de EU reeds heeft ondergaan”, stelde Rolf Gustavsson in het Zweedse dagblad Svenska Dagbladet. Vorige zaterdag konden er via Google News reeds meer dan 900 artikels gevonden worden over de crisis in de EU.

De woelige discussies op de top gingen onder meer over de meerjarenbegroting van de EU, maar achter deze discussie waren er diepgaandere factoren die een rol speelden. In verschillende Europese landen zagen we de voorbije jaren een enorm politiek ongenoegen en massale protestacties, maar de sterke Neen-overwinningen in Frankrijk en Nederland hebben de crisis acuut gemaakt. Sinds het referendum is het vertrouwen in Chirac gedaald tot 24% (een historisch dieptepunt) en de steun voor de Nederlandse premier Balkenende is onder de 20% gedaald. De heersende politici in alle EU-landen zijn bang van deze golf van oppositie.

De referenda en de grondwet waren zodanig controversieel dat er op de Europese Top vermeden werd om hierover te spreken. Er was geen discussie over de redenen waarom de Neen-stem gewonnen had. Er was ook geen poging om het lijk van de Grondwet te reanimeren. Er werd ook niet gesuggereerd om een tweede referendum te organiseren zoals dit eerder gebeurde in Denemarken en Ierland naar aanleiding van het Verdrag van Nice. Zoals bij andere rampen, zal het even duren vooraleer het overlijdensbericht officieel wordt opgemaakt.

De EU-leiders proberen het debat over de begroting te gebruiken als hun ‘levenslijn’. Balkenende vroeg een verlaging van de Nederlandse bijdragen, Chirac sprak over de “Franse belangen”, Tony Blair verdedigde de Britse korting op de EU-bijdrage,… Ook de Zweedse premier Göran Persson liet een nationalistische retoriek horen bij zijn dreigement om gebruik te maken van het vetorecht.

De toon van de discussies op de EU-top tonen de zwakheden van de EU aan en maken duidelijk dat het kapitalisme en haar politieke vertegenwoordigers niet in staat zijn om Europa te verenigen. De begroting was grotendeels een symbolisch dossier. Junker en Barroso wilden aantonen dat de EU nog steeds in staat is om beslissingen te nemen. Het resultaat ging echter in de andere richting.

Een pathetisch moment

“Een pathetisch moment”, zo omschreef Chirac de weigering van Blair om tot een compromis te komen over de Britse korting op haar EU-bijdragen. Momenteel geniet het land een korting van zo’n 4,6 miljard euro per jaar. Blair eiste in ruil voor het terugschroeven van die korting een besparing in de CAP (Common Agriculture Policy), de landbouwsubsidies ter waarde van 48 miljard euro dit jaar (waarvan Frankrijk 10 miljard krijgt). Blair baseerde zich op de korting die afgedwongen werd door de conservatieve premier Thatcher in 1984, Chirac baseerde zich op de beslissingen inzake de CAP van 2002.

De regeringen van de 10 nieuwe lidstaten stonden in het midden van het gevecht. Er was een poging van Chirac om hun steun te verkrijgen door hen een deel aan te bieden van de Britse korting. De Poolse en Tsjechische vertegenwoordigers stelden dat ze bereid waren om een deel van het geld dat ze van de EU krijgen af te staan om toch maar een akkoord te kunnen bereiken. Heel even dreigden de vertegenwoordigers van de 10 nieuwe lidstaten allemaal om in de vergaderzaal te blijven tot er een akkoord was.

De Duitse kanselier Schröder stelde dat Blair, Balkenende en Persson een “national egoïsme” aan de dag legden. Hij verklaarde tevens dat de huidige crisis “één van de ergste crisissen is die Europa ooit heeft gekend.” In de aanloop naar de Duitse verkiezingen van deze herfst, treedt Schröder in competitie met de christen-democratische leider Angela Merkel voor het imago van “goede Duitser”.

In de Britse media werd Göran Persson voorgesteld als een ‘held’ omdat hij samenspande met Blair. De enige bedoeling van de Zweedse premier was echter om de bijdragen van zijn land aan de EU te beperken. Zweden betaalt jaarlijks 26 miljard Zweedse kronen aan de EU en krijgt door middel van subsidies en projecten zo’n 11 miljard terug. Naast Zweden werden er ook lagere bijdragen geëist door Oostenrijk, Duitsland, Nederland en Frankrijk.

De reflectieperiode die nu wordt ingelast zal geen antwoord bieden op de groeiende oppositie tegenover de elite in de EU. Bovendien kan de crisis een domino-effect hebben. Deense vertegenwoordigers waarschuwden reeds dat de crisis jarenlang kan aanslepen. Gezamenlijke initiatieven – zoals de plannen voor een verdere uitbreiding, het opheffen van het wapenembargo tegenover China, het gezamenlijk buitenlands beleid,… – kunnen allemaal in dezelfde frigo belanden als de Europese Grondwet.

De economische ontwikkelingen zullen beslissend zijn voor de lengte en de diepte van de crisis. Vandaag ziet het er echter niet gunstig uit voor de burgerij, aangezien ze ook geconfronteerd wordt met strijd van de arbeidersklasse. Het groeiende nationalisme van de politici moet beantwoord worden met een internationalistische aanpak op basis van arbeidersstrijd.

Welke toekomst voor Europa?

Vertegenwoordigt de Zweedse premier Persson samen met Tony Blair de toekomst van de EU? Zal het neoliberale beleid van de EU worden aangepast na de huidige crisis?

Persson verwijst naar de “hervormingsgroep” in de EU. Door bepaalde commentatoren worden Blair en Persson gezien als voorstanders van een “modernisering” aangezien ze opkomen voor een besparing op de landbouwsubsidies. Zij staan voor een lossere unie waarin de landbouwsteun en regionale steun grotendeels nationaal moet worden georganiseerd.

Maar Blair en Persson staan vooral voor een sneller ritme van privatiseringen en deregulering. Beiden steunen de privatisering van de spoorwegen, iets wat in andere EU-landen later is doorgevoerd. Ze worden gesteund door de kapitalistische media, ook al is het net het beleid waar zij voor staan dat heeft geleid tot de grote Neen-overwinningen in Frankrijk en Nederland.

De strijd binnen de EU tussen Blair/Persson en Chirac/Schröder is geen strijd tussen twee kampen die voor een verschillend beleid staan. Zo zagen we het afgelopen jaar bijzonder harde neoliberale aanvallen in Duitsland. Waar het neoliberalisme van de EU tijdelijk gestopt werd, kwam dit door arbeidersverzet en zwakke economische resultaten.

De Europese leiders beschuldigen elkaar voor de crisis waar ze allen voor verantwoordelijk zijn. Ze staan allemaal voor een beleid dat leidt tot hoge werkloosheid, groeiende ongelijkheid en economische stagnatie. Zelfs kapitalistische economen waarschuwen dat de euro door de huidige crisis kan worden aangetast. Credit Suisse Asset Management stelde in een rapport dat er een kans van 20 tot 25% is op een opbreken van de euro als eenheidsmunt. Vorige week stelde Lucas Papademos, de ondervoorzitter van de Europese Centrale Bank, dat de monetaire unie een ontgoocheling vormt.

Het zijn de Europese kapitalisten en hun politici die gefaald hebben. Zolang zij niet vervangen worden door echte alternatieven, zal het huidige beleid worden verdergezet zelfs indien het ritme trager is. Een nieuw rapport van de OESO over Frankrijk eist dat de ontslagregeling gemakkelijker wordt in het land, dat de loonkost naar beneden gaat en dat de overheid overgaat tot een verdere uitverkoop van de telecom, de energiesector,… Tegenover deze maatregelen staat de actiebereidheid van de arbeidersklasse. Sinds het referendum zijn er al nieuwe stakingen en acties uitgebroken. Deze klassenstrijd is de echte toekomst van Europa.

Delen: Printen: