Premier Shinawatra, de zus van de controversiële voormalige premier Thaksin, moest de hoofdstad Bangkok verlaten. Het aanhoudende straatprotest bedreigt het politieke regime in Thailand eens te meer. De onderliggende onstabiliteit, mee aangewakkerd door een ongelijke groei tussen stad en platteland en ongelijkheid in het algemeen, was immers nooit verdwenen. De feestelijkheden rond de verjaardag van de koning zorgen voor een pauze in het protest, maar net zoals deze strijd niet lang geweest was, ziet het er niet naar uit dat de kalmte lang zal bewaard blijven.

Wat vooraf ging

Thailand is bij ons vooral bekend als vakantiebestemming, de politieke situatie in het land is minder bekend. Het land werd eind jaren 1990 hard getroffen door de Aziatische crisis. Dat leidde tot een erg onpopulair besparingsbeleid door de traditionele machthebbers in het land. De Democratische Partij is verbonden met het leger en het koningshuis, de partij verdedigt de belangen van de opkomende economische krachten in de steden. Het besparingsbeleid van de partij leidde tot een verkiezingsnederlaag en gaf ruimte voor een rechts populisme dat vooral aanhang had op het arme platteland. Bij de besparingen van de Democratische Partij werden immers alle door protesten afgedwongen toegevingen aan de arme boeren teniet gedaan.

Thaksin kwam op deze basis in 2001 aan de macht. Hij beweerde op te komen voor de armen op het platteland en maakte tal van beloften. Daarbij kon hij overigens rekenen op een deel van links, ondanks het feit dat Thaksin zelf voor een uitdrukkelijk pro-kapitalistische koers stond en zelf niet aarzelde om van zijn functie gebruik te maken om zijn eigen economische machtspositie te versterken. In de periode van economische groei op het begin van deze eeuw, vooral door een grotere export van onafgewerkte producten en onderdelen naar China, waren er mogelijkheden om beperkte toegevingen te doen aan de plattelandsbevolking waardoor de steunbasis daar overeind bleef.

In 2005 werd Thaksin herverkozen met een groot stemmenaantal. Maar de corruptie van de heersende kliek botste in 2006 ook op massaal protest. Er waren grote betogingen met tot 150.000 deelnemers. De directe aanleiding was de bekendmaking dat de familie van Thaksin geen belastingen moest betalen en meteen 2 miljard dollar rijker werd. Het massale protest leidde tot een staatsgreep vanuit het leger in september 2006.

Thaksin legde zich niet bij de staatsgreep neer en organiseerde zijn basis op het platteland. Het leidde tot jaren van confrontaties en straatprotest met aan de ene kant de geelhemden, vooral aanhangers van de Democratische Partij en vooral mensen uit de steden, en aan de andere kant de roodhemden, vooral aanhangers van Thaksin. Op bepaalde ogenblikken werd de luchthaven van Bangkok bezet en er waren ook meermaals straatgevechten en grote betogingen waarbij bijzonder repressief werd optreden (met honderden doden als gevolg). Het gele protest leidde in 2008 tot het omverwerpen van een Thaksin-gezinde regering, massaal rood protest maakte in 2010 een einde aan het daaropvolgende ‘gele’ regime. In 2011 werd de partij van Thaksin opnieuw verkozen en werd zijn zus premier.

Waarom wordt nu opnieuw geprotesteerd?

De wereldwijde economische crisis had ook grote gevolgen in Thailand en versterkte de reeds bestaande scherpe tegenstellingen. Het vertragen van de Chinese economie heeft ook gevolgen. Het maakt dat de economische situatie van het land niet bepaald gunstig is. Dit bedreigt vooral de stedelijke bevolking die van de industrie afhankelijk is. Samen met de aanhoudende corruptie van het regime zijn er redenen genoeg om te protesteren.

Het protest zomaar afdoen als een nieuwe zet van de Democratische Partij is niet correct. De Democratische Partij heeft zich uiteindelijk achter het protest geschaard, maar het gaat de actievoerders niet om het terug aan de macht brengen van de stedelijke elite en het leger. Er is een afkeer tegen het gangsterkapitalisme dat aan de macht is en waarvan Thaksin het belangrijkste symbool is.

De mogelijke terugkeer van Thaksin naar Thailand en dit zonder enige vervolging was de directe aanleiding voor het huidige protest. De betogers gingen over tot bezettingen van regeringsgebouwen en kwamen op 24 november met 100.000 op straat. Sindsdien is het aantal betogers afgenomen. Vanaf dinsdag was er zelfs sprake van enige toenadering met agenten die de barricades van de politie afbraken. De feestelijkheden rond de verjaardag van de algemeen aanbeden koning op 5 december doorkruisen het protest. Het is niet duidelijk of de beweging meteen na deze feestelijkheden zal hernemen of als dit slechts een tijdelijke opleving was in voorbereiding van grotere confrontaties in de komende jaren. Maar confrontaties zullen er nog komen.

Is er een uitweg uit de politieke crisis mogelijk?

De afgelopen jaren werd duidelijk dat zowel het populisme van Thaksin als het neoliberale beleid van de Democratische Partij geen uitweg vormden. Ze hebben zelfs geen alternatief voor het eigen doelpubliek. Onder Thaksin en zijn zuster is de armoede op het platteland niet verdwenen of afgenomen. Onder het bewind van de Democratische Partij zijn een handvol ondernemers erop vooruit gegaan, maar de meerderheid van de stedelijke bevolking heeft het nog steeds moeilijk.

Voor de arbeiders uit de steden en de armen op het platteland komt het erop aan om te bouwen aan een nieuw politiek alternatief dat in staat is om te breken met het kapitalisme. De tegenstelling tussen platteland en steden is een gevolg van de ongelijkmatige ontwikkeling onder het kapitalisme. Het grootgrondbezit met feodale verhoudingen werd geïntegreerd in de kapitalistische economie die vanaf de jaren 1980 een snelle industrialisering kende waarbij de industrie in de steden een enorm groot belang verwierven terwijl de meerderheid van de bevolking wel nog actief is in de landbouwproductie. Onder het kapitalisme zullen deze tegenstellingen aanwezig blijven.

Er is nood aan een onafhankelijke partij waarin de arbeidersklasse een leidinggevende rol speelt, maar die tegelijk ook banden aangaat met de arme boeren, jongeren en andere onderdrukten. Dat is noodzakelijk als antwoord op het pro-kapitalistische beleid en het politieke opportunisme en rechtse populisme van Thaksin Shinawatra en nu van Yingluck. Een dergelijke partij zou zich moeten baseren op democratisch socialisme als alternatief op de kapitalistische agenda. Deze partij zou perspectieven, een programma en tactieken naar voor moeten brengen voor de strijd van de arbeidersklasse, arme boeren en andere onderdrukten.

Enkel dan zal effectief een einde kunnen worden gemaakt aan de opeenvolging van regeringen die de winsten en de behoeften van de kapitalisten centraal stellen. Enkel dan kan een regering van arbeiders en arme boeren tot stand komen. Zo’n regering zou de grote bedrijven en banken nationaliseren om de behoeften van de meerderheid van de bevolking democratisch en planmatig aan te pakken. Deze regering zou solidariteitsbanden opbouwen met de strijd van de arbeiders en armen in de regio en de rest van de wereld vanuit het oogpunt om een wereldwijde democratisch socialistische samenleving op te bouwen.