Duitse verkiezingen: Schröder en sociaal-democratie afgestraft voor rechts beleid

Bij de regionale verkiezingen in de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen kreeg de sociaal-democratische SPD een zware slag te verduren. De partij van kanselier Schröder ging 5,7% achteruit en moet het bestuur van de grootste Duitse deelstaat overlaten aan de christen-democratie. Het linkse WASG ("Partij voor werk en sociale rechtvaardigheid – electoraal alternatief") behaalde vier maanden na haar oprichting 2,2%.

Jörg Fischer

Op 22 mei 2005 vond een voorlopig nieuw hoogtepunt plaats in de neergang van de SPD. Met 37,1% van de stemmen gingen de sociaal-democraten niet enkel 5,7% achteruit, ze behaalden ook het slechtse resultaat in de deelstaat van de afgelopen 50 jaar en zullen na 40 jaar deelname aan het bestuur terug in de oppositie belanden. Volgens de eerste analyses verloor de SPD vooral onder arbeiders (min 13%) en onder werklozen (min 14%).

Hiermee kwam er een een herhaling van de eerdere tendens bij de regionale verkiezingen in Nedersaksen, Hessen, Beieren, Saarland, Bremen, Schleswig-Holstein en de Europese verkiezingen van vorig jaar: vooral de arbeiders en werklozen menen dat de SPD de rekening moet gepresenteerd worden voor de politiek van sociale afbraak en de grootste herverdeling ooit in het voordeel van de rijken, de banken en grote bedrijven. Met Noordrijn-Westfalen heeft de SPD na Hessen en het Saarland opnieuw een bastion verloren, wellicht zelfs het belangrijkste bastion van de partij. Tegelijk is de laatste regionale rood-groene coalitie weggestemd.

Terwijl heel wat media het had over een gevoelige stijging van de opkomst bij de verkiezingen, moet worden opgemerkt dat er slechts een stijging was van 56,7% tot 63% waarbij niet eens twee derden van de stemgerechtigden deelnam aan de verkiezingen. Bovendien stemde 1% (91.000 mensen) ongeldig. Dat geeft aan dat het verkeerd zou zijn om te stellen dat het vertrouwen in het burgerlijke parlementarisme en de traditionele partijen zou zijn toegenomen. Ook de zogenaamde overwinning van de SPD’er Steinbrück op de CDU’er Rüttgers in de debatten, heeft enkel in de fantasie van opiniepeilers gevolgen gehad.

Er is ook komaf gemaakt met de zogenaamde verbale "kritiek op het kapitalisme" van SPD-leider Müntefering, dat er enkel op gericht was om voor de verkiezingen de aandacht af te leiden van het beleid van de nationale regering. Op de televisie vroeg men naar de mening van een jonge kiezer. "Het ging om Hart IV, Agenda 2010 en alle andere besparingen", antwoordde die.

Ook het liberale FDP verloor (min 3,7%) net zoals de Groenen (min 0,9%). Beide partijen halen 6,2% waarbij de FDP zowat 1.000 stemmen meer behaalde dan de Groenen. De CDU ging 7,9% vooruit en behaalde 44,8%. Er zal een coalitie komen van CDU en FDP, wat ongetwijfeld zal leiden tot een voortzetting van het rechts beleid in het belang van de rijken en de grote bedrijven.

Opvallend resultaat voor de WASG

Met haar eerste verkiezingsdeelname behaalde de WASG ("Partij voor werk en sociale rechtvaardigheid – electoraal alternatief") een mooi resultaat. Het zal de andere partijen ook wel niet ontgaan zijn dat de 4 maanden oude partij er in slaagde om 181.886 stemmen binnen te halen, goed voor 2,2%.

De nieuwe partij werd geconfronteerd met heel wat moeilijkheden, zo was er de mediablokkade die slechts éénmaal werd doorbroken, de beperkte bekendheid van de WASG-kandidaten en de langdurige twijfels van de WASG-leiding over een eventuele verkiezingsdeelname in Noordrijn-Westfalen. Ook waren er maar beperkte financiële middelen om de campagne te voeren en was het materiaal slechts laat afgewerkt.

Het resultaat van de WASG is het gevolg van de inzet van heel wat basisactivisten die de straat op getrokken zijn of campagne gevoerd hebben in de wijken of in de bedrijven. Het is daar dat veel mensen op de hoogte gebracht werden van het feit dat het op 22 mei mogelijk was om te stemmen op een alternatief voor de neo-liberale eenheidsworst van de traditionele partijen.

Leden van de SAV waren actief in de campagne en we hadden ook een aantal kandidaten op de WASG-lijst. Wij trokken de straat op om daar een strijdbaar element aan de campagne toe te voegen. Opvallend bij de analyse van de WASG-kiezers is dat het grootste aantal kwam van mensen die voorheen niet gingen stemmen (60.000 kiezers), terwijl zo’n 50.000 kiezers bij de regionale verkiezingen van 2000 nog op de SPD stemden.

De WASG stak overal de PDS (Partij voor Democratisch Socialisme, de vroegere Oost-Duitse communistische partij die zichzelf hervormde na de val van de Muur) voorbij. Dat is opvallend aangezien het ook het geval was in steden als Keulen, Oberhausen, Düsseldorf, Duisburg, Wuppertal of Aken, waar de PDS verkozenen heeft in de gemeenteraden. De WASG haalde drie keer zoveel stemmen als de PDS. De PDS haalde 72.982 stemmen en verloor 7.000 kiezers. De partij ging van 1,1% naar 0,9%, en dat ondanks een enorme financiële en organisatorische inbreng van de nationale werking van de partij. In februari ging de PDS bij de regionale verkiezingen in Schleswig-Holstein ook al achteruit van 1,4% naar 0,8%. Nu wordt dit proces bevestigd: na 15 jaar is het project van de PDS om zich ook in het Westen uit te bouwen mislukt. De PDS is er niet in geslaagd om een stevige basis uit te bouwen onder arbeiders, werklozen of jongeren in het Westen van Duitsland.

De neo-fascistische partijen slaagden erin hun stemmenaandeel te vergroten van 1,1% tot 1,7%, maar dit blijft ver onder de verwachtingen. De NPD haalde 73.959 stemmen, wat overeenkomt met 0,9% (in 2000 kwam de NPD slechts in een paar delen van de regio op en haalde ze 2.357 stemmen). Republikaner ging achteruit, van 83.296 stemmen (1,1%) in 2000 naar 67.282 stemmen (0,8%). De NPD overtreft Republikaner, maar slaagde er niet in om de drempel van 1% te behalen die noodzakelijk is om een deel van de kosten terugbetaald te krijgen door de overheid. Uit reacties van de bruine militanten blijkt dat er sinds de nederlagen in Schleswig-Holstein, de verkiezingen in Leipzig op 1 mei en in Berlijn op 8 mei, een toename is van interne spanningen. Dit is echter geen reden om de anti-fascistische strijd achterwege te laten. De groeiende ledenaantallen van extreem-rechts en het aanhoudende geweld, zijn verontrustend.

Diepgaande crisis bij de SPD

De crisis in de SPD is versterkt door de regionale verkiezingen in Noordrijn-Westfalen. De SPD-leiding heeft aangekondigd dat er in het najaar nationale verkiezingen komen, ook al waren die slechts voorzien voor de herfst van 2006. Daarbij wordt verwacht dat de vervroegde verkiezingen een vorm van zelfmoord zullen zijn voor de partij van kanselier Schröder. De crisis bij de SPD is echter zo diep dat de partij geen andere uitweg ziet. De haat tegenover het asociale beleid van Schröder is bij een grote meerderheid van de kiezers enorm groot. Na het debacle in Noordrijn-Westfalen, lijkt de enige kans voor de SPD erin te bestaan dat het de zogenaamde linkervleugel in de partij onder controle houdt door middel van vervroegde verkiezingen zodat de eenheid moet bewaard blijven. De eerste reactie van een woordvoerder van het patronaat was ook opvallend. Georg Braun, voorzitter van de “Duitse industriële- en handelskamer”, stelde dat vervroegde verkiezingen de consequentie zijn van de uitslag in Noordrijn-Westfalen. In het dagblad ‘Berliner Zeitung’ stelde hij: “Duitsland kan het zich niet veroorloven dat er geruzied wordt tot het einde van volgend jaar.” Blijkbaar neemt het vertrouwen van het patronaat in Schröder af.

Uitdagingen voor WASG

Bij de nationale verkiezingen van het najaar staat de WASG voor een enorme uitdaging. De uitbouw van de WASG moet op een dynamische wijze verder gezet worden en er moeten lessen getrokken worden uit de verkiezingen in Noordrijn-Westfalen. De WASG kan zichzelf vestigen, maar het zal zich ook moeten uitbouwen om het potentieel te benutten. Bovendien wordt niet gezocht naar een alternatief dat enkel hier en daar wat kleinigheden wil veranderen aan de politiek van het establishment. Er wordt gezocht naar een consequent en geloofwaardig alternatief op de partijen en de politiek van de banken en de grote bedrijven. Er is nood aan een strijdbare en offensieve partij van arbeiders, werklozen, jongeren en gepensioneerden. Zo’n partij moet duidelijke antwoorden naar voor brengen in het debat over het huidig systeem en een alternatief naar voor brengen op de massale werkloosheid en de sociale afbraak.

Delen: Printen: