Loonlasten: nood aan een socialistisch standpunt

In de discussies over de loonlasten krijgen we steeds hetzelfde standpunt te horen in de burgerlijke media, met name dat de loonlasten de pan uit swingen en er dringend iets moet aan gedaan worden. Socialisten nemen een ander standpunt in, maar dat komt amper aan bod. Wanneer komt er eens een tegensprekelijk debat over de loonlasten? Die vraag stelde een LSP-militant aan het debatprogramma ‘Nachtwacht’. Hieronder publiceren we zijn argumentatie.

Jan Vlegels

Beste redactie,

Ik ben een trouwe kijker van het programma Nachtwacht, hoofdzakelijk omwille van de brede waaier aan visies en meningen die aan bod komen, iets waar over het algemeen een serieus gebrek aan is in politieke programma’s op VRT en VTM. Ook worden er regelmatig fundamentele discussies gevoerd, gesprekken die belangrijke economische, sociale en politieke fundamenten van deze maatschappij in vraag kunnen stellen.

Ik schrijf deze mail natuurlijk niet om een rondje te slijmen bij de redactie van nachtwacht, maar wel omdat ik een sprankeltje hoop koester dat dit programma wel eens de ruimte zou kunnen bieden aan een socialistische argumentatie tegen de pleitbezorgers van de noodzaak aan loonlastenverlagingen. Immers, zowat alle politieke partijen zijn het erover eens dat de loonlasten in België omlaag moeten, waardoor de debatten in de media overheerst worden door discussies over de wijze waarop ze verlaagd zullen worden en de mate waarin, maar nergens worden er argumenten aangebracht die wijzen op de nefaste gevolgen ervan op de verworvendheden van de werkende mensen.

Om te beginnen, het woord "loonlasten" op zichzelf is al zeer doelgericht gekozen door het politieke establishment: het heeft een negatieve bijklank, een "argument" dat de zwakte van hun reële argumenten moet verbergen. Want loonlasten zijn in feite gewoon een deel van het loon van de arbeider dat gebruikt wordt om de sociale zekerheid en andere gemeenschapsdiensten mee te financieren. Het werkelijke loon van een arbeider is een equivalent voor de rijkdom die hij geproduceerd heeft gedurende een bepaalde tijd: een deel ervan wordt niet uitbetaald (de winst), een deel ervan wordt wel uitbetaald, maar wordt verkapt in een netto-loon, een werknemersbijdrage aan de SZ, en een werkgeversbijdrage aan de SZ. De werkgeversbijdrage, die centraal staat in dit debat, is dus feitelijk een deel van het loon van de arbeider. Stellen dat de loonlasten naar beneden moeten is dus stellen dat de mensen minder moeten verdienen.

En dat is nu net een waanzinnig idee: in een tijd waar de productiviteit van de Belgische arbeider dubbel zo hoog is dan 20 jaar geleden, waar er een nooit geziene hoeveelheid rijkdom gecreëerd wordt, waar bovendien slechts een deel van de productiemiddelen wordt benut (wereldwijd ongeveer 75 à 80%), waar grote hoeveelheden arbeid niet worden aangesproken… stellen dat mensen moeten inleveren en harder werken is op zijn minst zeer merkwaardig. Waar gaat al die rijkdom dan naar toe, die de werkende mensen vandaag produceren? Als hun arbeid pakken productiever is, ze bovendien nog verplicht worden om harder te werken, en dan ook nog eens minder verdienen zodat ze de geproduceerde rijkdom in een nog kleinere hoeveelheid kunnen opkopen, dan kunnen we alleen maar concluderen dat de patroons, verblind door hun winsten, verder en verder willen gaan in het toeëigenen van de rijkdom geproduceerd door de arbeiders.

Bovendien lijkt het plannetje van de grote multinationale bedrijven wel te lukken. In alle landen verkondigen ze dat de concurrentiepositie van hun bedrijven slecht is door de hoge "loonlasten". Gisteren in Duitsland, wat resulteerde in een enorme aanval op de Duitse sociale zekerheid (Hartz IV) en grote groepen van mensen die, rekening gehouden met indexeringen en dergelijke, reëel gezien minder verdienen. Vandaag doen ze het bij ons, nu er overal CAO’s worden afgesproken: de loonsverhogingen zijn vaak, rekening gehouden met inflatie en productiviteitsstijgingen, reële loonsdalingen. Onze concurrentiepositie zal wel weer verbeteren ten opzichte van het buitenland wanneer de werkgevers hun eisen (deels) ingewilligd zien, zeker mits nog wat extra loonlastenverlagingen. Bijgevolg mogen de bedrijven in onze omringende landen alweer gaan nadenken over hoe ze morgen verder kunnen besparen op sociale voorzieningen, de mensen flexibeler uren aansmeren, de lonen onder druk zetten… zodoende hun concurrentiepositie tov ons terug te vrijwaren. Kortom, de realiteit is dat loonlastenverlagingen en alles wat daar bij komt kijken neer komt op een neerwaartse spiraal van de lonen van de werkende mensen, waar dan weer wel meer winsten voor in de plaats komen.

En nog een belangrijk argument tegen de loonlastenverlaging is de economische realiteit vandaag. Voortdurend wordt gesteld dat vele bedrijven eraan denken om naar lage loonlanden te verhuizen, en als je opiniestukken in kranten leest zou je nog gaan denken dat het elke week gebeurt. De werkelijkheid is een pak genuanceerder: hoewel de dreiging in sommige gevallen reëel is, blijkt uit cijfers toch dat er verre van een massale migratie van bedrijven naar goedkope landen plaatsvindt. De verklaring hiervoor is redelijk eenvoudig: het aandeel van de lonen in de totale kost van de bedrijven, zeker in zware industriën en grote bedrijven in het algemeen, daalt voortdurend. De grootste kost vandaag zijn de enorme investeringen in de laatste nieuwe machines en technologiën. Die investeringen zijn vaak zo zwaar dat zelfs de grootste en de kapitaalkrachtigste bedrijven het moeilijk hebben om de technologie bij te benen. In de auto-assemblage is het bijvoorbeeld zo dat lonen slechts 7% van de totale kosten bedragen. Lonen moeten voor de bedrijven natuurlijk wel omlaag, aangezien winsten enkel kunnen gemaakt worden uit arbeid. De extra rijkdom die de machines produceren zit immers al vervat in de aankoopprijs, en kunnen arbeid wel productiever maken, maar creeëren zelf geen winst voor de bedrijven. Of hoe het kapitalisme vol zit met interne tegenstellingen…

Tot hier een kort overzicht van een aantal argumenten tegen de schijnbare onvermijdelijke loonlastenverlagingen. Zelf ben ik nog student aan de UA, en ben ik politiek actief binnen de Linkse Socialistische Partij (LSP). Binnen die organisatie zijn er verschillende mensen die ervaring hebben met debatten en maar wat graag in discussie zouden willen gaan met voorstanders van loonlastenverlagingen. Natuurlijk beseffen we dat het concept van het programma erin bestaat dat maatschappelijke visies tegenover elkaar worden geplaatst, en niet zozeer dat kopstukken van partijen met elkaar in discussie treden. Het spreekt dus vanzelf dat wij een eventueel debat dus niet zullen bekijken als een mogelijkheid om de partij te promoten (zolang onze spreker er geen geheim van moet maken dat hij militant is van LSP), maar eerder een opportuniteit om socialistische argumenten in de discussies aan bod te kunnen laten komen.

Hopelijk zien jullie wat in dit voorstel, en in afwachting van een antwoord,

Vriendelijke Groeten,

Jan Vlegels

Delen: Printen: