Veel gezinnen getroffen door schulden

Kapitalistische economie naar nieuwe crisis?

Veel gezinnen trokken vorig jaar naar de bank om een lening voor de bouw van een huis aan te gaan. In 2004 werden er in België 51.100 nieuwe woningen gebouwd. Het grootste aantal sinds 1994.

Peter Delsing

Ons land volgt hiermee een internationale trend. Sinds de economische crisis van 2001 in de Verenigde Staten proberen de ontwikkelde landen groei te stimuleren door het lenen van geld veel goedkoper te maken. Op leningen, bijvoorbeeld voor een huis, moeten vandaag historisch lage rentevoeten worden betaald.

Ongetwijfeld is een huis bouwen niet voor iedereen weggelegd. Voor de hypotheek op een woning tel je maandelijks gemakkelijk 600 euro neer. Een arbeidersgezin waar er een partner niet werkt, of een alleenstaande, kan zich zoiets doorgaans niet permitteren. Cijfers van de RVA voor 2004 geven aan dat 17% van de beroepsbevolking geheel of gedeeltelijk een uitkering voor werkloosheid ontvangt. Met 1,17 miljoen mensen is dat een record. Voor deze gezinnen is een huis bouwen zo goed als uitgesloten.

Veel tweeverdienergezinnen die een huis afbetalen – en die niet tot de rijke toplaag behoren – zitten ongetwijfeld met de vrees dat een van beide partners wel eens zijn werk zou kunnen verliezen. Gezien de huidige instabiliteit van het kapitalisme is dat zeker geen loze vrees.

Goedkoop lenen blijft niet duren

De regering haalde de gestegen consumptie aan om de reële groei van 2,7% in 2004 te verklaren. Dit was meer dan de buurlanden, maar niet genoeg om de werkloosheid te laten dalen. Voor dit jaar zal de groei wellicht een pak lager uitvallen. Tel de drama’s door jobverlies voor veel arbeidersgezinnen maar na…

De groei van de consumptie hing ook samen met de cadeaus van de fiscale amnestie voor een laag rijken met zwart geld in het buitenland. Het goedkope lenen of betalen op krediet is echter niet eeuwig vol te houden. Het aantal wanbetalers voor kredietopeningen steeg in België tussen 1997 en 2003 van 99.530 naar maar liefst 190.226. In de VS is de rente al beginnen te stijgen, vooral om de zeepbel van de schulden en de huizenprijzen niet verder te laten uitrekken. 85% van alle leningen die vorig jaar in ons land werden verstrekt, zijn jaarlijks herzienbaar op basis van veranderingen in de rente. Bij een stijging van de rente betekent dit dus onmiddellijk een klap voor heel wat gezinnen.

Wereldeconomie op losse schroeven

We zitten in het zwakste economische herstel sinds de Tweede Wereldoorlog. In veel landen was de groei onvoldoende om de werkgelegenheid op peil te houden. In het algemeen heeft de verhoogde uitbuiting van de arbeiders de kloof tussen rijk en arm vergroot. Sinds de crisis van 2001 hebben de bedrijven in de VS de gemiddelde productiviteit per arbeider opgedreven door de invoering van nieuwe technologie en managementtechnieken. Tijdens de laatste 3 maanden van 2004 vertraagde de productiviteitsgroei echter, wat er op zou kunnen wijzen dat deze voordelen voor de patroons uitgeput geraken.

Een tweede element zijn de schulden. Na de terroristische aanslagen in de VS maakte Bush jaarlijks nieuwe schulden voor de oorlogen in Irak en Afghanistan. De defensie-industrie werd op haar wenken bediend. Vandaag bespaart Bush in sociale programma’s voor de armen in een poging om de tekorten op de begroting weer weg te werken.

Ook de lage rente bevorderde het maken van schulden. Voor elke bijkomende dollar aan economische groei tussen begin 2001 en eind 2003 kwam er in de VS 3,14 dollar nieuwe schulden van de gezinnen, bedrijven en overheid bij. Voor het eerst in de geschiedenis zijn de schulden in de VS meer dan dubbel zo groot als de productie (het BBP) van een heel jaar. Dit droeg bij tot de rol van de VS als “markt van de laatste kans”. Het zorgde ook voor een uitstroom van dollars naar andere landen, waardoor de vraag naar dollars zakte en dus ook de waarde van de dollar.

In Azië hebben de centrale banken de laatste jaren massa’s dollars opgekocht, in de vorm van Amerikaanse staatsobligaties, om hun eigen munt mee in waarde te laten zakken met de dollar en zo hun exportpositie te behouden. Als er nog een verdere correctie van de dollar naar beneden komt, zouden ze zich op andere munten kunnen richten. Nog eens een scherpe daling van de dollar zou de internationale, financiële stabiliteit dooreen schudden. De export vanuit de Europese landen, met een nog duurdere euro, zou worden genekt. Het zou de euro-landen in een diepe crisis duwen.

En dan zijn er de stijgende olieprijzen. Die gingen eind maart in de richting van de 60 dollar per vat. Dat “controle” over Irak en haar bodemrijkdommen de olieprijzen zou drukken, is een droom die voor Bush tot een nachtmerrie is geworden. De hogere olieprijs tast de winstgevendheid van de bedrijven aan en bevordert een algemene stijging van de prijzen. Dit kan een groeivertraging of zelfs inkrimping van de economie uitlokken.

Nog meer ontslagen?

In Europa is de groei onvoldoende om meer jobs te creëren. Duitsland, Nederland en Italië kenden de laatste 3 maanden van 2004 een inkrimping van hun economie, in vergelijking met het kwartaal daarvoor. De helft van de productie in de eurozone gaat dus in de richting van een recessie. In Duitsland bereikt de werkloosheid haar hoogste niveau sinds de jaren ’30: 5,2 miljoen. De schrik voor een oplevende klassenstrijd bij de burgerlijke politici, in onder meer Frankrijk en Duitsland, is bezig om de budgettaire regels van de eurozone op te breken (het EU-Stabiliteitspact).

De timing van een economische crisis is niet exact te voorspellen. De voorwaarden ervoor zijn echter duidelijk aanwezig. Het ritme van de ontslagen zal met een tragere groei, of mogelijk zelfs een recessie, nog versnellen. De kapitalisten en hun aanhangers hebben ideologisch hun beste tijd gehad, wanneer de crisis opnieuw heviger toeslaat. Tijd dat de arbeidersbeweging en de jongeren hun syndicale en politieke instrumenten smeden om in de komende, erg instabiele periode gepast terug te vechten.

Delen: Printen: