Boekrecensie. Hoe de Nederlandse staatsveiligheid een eigen maoïstische partij had opgezet

Reeds enige tijd is er wat controverse over het feit dat de Nederlandse staatsveiligheid, die vroeger Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) noemde, een eigen "maoïstische" partij had opgezet teneinde informatie te verkrijgen over de linkerzijde. De verantwoordelijke voor die operatie wordt door linkse activisten die hem hadden ontmoet in de jaren 1970 omschreven als een ongeloofwaardig en verdacht figuur. Zijn versie van de feiten moet dan ook wat genuanceerd worden, maar alleszins is het opvallend hoe ver de burgerlijke staat gegaan was bij het bespioneren van links. Hieronder publiceren we een recensie van het boek "In dienst van de BVD. Spionage en contraspionage in Nederland."

Recensie door Ron Blom

De Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD), vroeger Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) geheten, heeft de wind in de zeilen. Als gevolg van de door de regering afgekondigde oorlog tegen het ‘islamitisch terrorisme’ krijgt de AIVD extra bevoegdheden en middelen. De dienst zal worden uitgebreid met 500 personeelsleden. Naast leger en politie behoort de geheime dienst tot het instrumentarium van de kapitalistische staat en haar ondersteuners om vormen van onwelgevallige oppositie te neutraliseren. Er is daarom ook weinig reden om aan te nemen dat de AIVD niet tevens gewoon door gaat met het bespioneren van links.

Onlangs verscheen ‘In dienst van de BVD. Spionage en contraspionage in Nederland’, waarin voor het eerst in de Nederlandse geschiedenis een voormalige leidinggevende medewerker van de BVD met zijn ervaringen naar buiten treedt. Frits Hoekstra vertelt in het boek vrij openhartig over de activiteiten van de geheime dienst in de jaren van de Koude Oorlog (1971-1987). Dat is hem niet in dank afgenomen door zijn voormalige werkgever. Mogelijk wacht hem vervolging vanwege overtreding van het ambtsgeheim. Dat terwijl zijn voornaamste doelstelling is dat ‘er maar eens iets nuttigs moet worden gezegd over de nuttige rol die de dienst in de jaren zeventig en tachtig heeft gespeeld’. De BVD overlegde decennialang in het geheim met de top van het NVV en later de FNV (de federatie van Nederlandse vakbonden). De beraadslagingen gingen vooral over de activiteiten van radicale kaderleden, waarvan er vanzelfsprekend velen een communistische of revolutionair-socialistische achtergrond hadden. Daarnaast was er contact met prominente PvdA-leden om gezamenlijk het rode gevaar te keren.

Infiltratie en uitlokking

Interessant zijn vooral de inkijkjes in de operaties met betrekking tot communistische organisaties. Zo had de BVD in sommige afdelingen van de CPN (Communistische Partij van Nederland) zoveel agenten rondlopen dat die zouden omvallen als de agenten hun werk zouden staken. Überhaupt was het jagen op alles wat rood was de voornaamste activiteit van de geheime dienst. In Amsterdam had de dienst op een gegeven moment bij 23 van de 28 CPN-afdelingen een informant op bestuursniveau.

Ook infiltreerde de BVD in de vredesbeweging ten tijde van de strijd tegen de plaatsing van de kruisraketten. Toen dat niet meer mocht van de verantwoordelijke minister, ‘runde’ Hoekstra de Canadese spion John Gardiner die in 1984 in het vredesactiekamp Woensdrecht werd ontmaskerd als CIA-agent. Deze Gardiner probeerde door het stelen van vliegtuiggranaten en deze bij vredesactivisten binnen te smokkelen om de beweging te criminaliseren.

De meest spectaculaire onthulling is die over de operatie ‘Mongool’, waarbij de dienst de Marxistisch-Leninistische Partij Nederland (MLPN) oprichtte. Het orgaan van de partij ‘De Kommunist’ geheten kwam rechtstreeks uit de huisdrukkerij van de BVD. De partij was een lege huls die nauwelijks leden telde. Dit project slaagde zo wonderwel dat de ‘algemeen secretaris’ van deze partij weldra op staatsiefoto figureerde in de Chinese en Albanese pers. Als drager van de ‘ware leer’ slaagde de BVD er zelfs in om geld te krijgen van deze stalinistische regiemes.

Samenwerking met wrede onderdrukkende regimes kwam ook op een ander internationaal vlak voor. De dienst werkte in de jaren zestig en zeventig samen met de geheime diensten van de toenmalige fascistische dictaturen Portugal, Spanje en Griekenland. Hoekstra citeert een afdelingshoofd dat ‘met enige huiver’ vertelde ‘over het van hoge rotsen in zee werpen van jonge Portugese marxisten die kort daarvoor in BVD-rapportages genoemd werden’. Ook werd informatie uitgewisseld met de Zuid-Afrikaanse dienst ten tijde van de apartheid.

De BVD/AIVD heeft in Nederland nogal een sullig image. Het boek van Hoekstra laat er echter geen enkel misverstand over bestaan dat een ieder die serieus streeft naar een breuk met het kapitalisme vroeg of laat de snuffelaars van de inlichtingendienst op zijn of haar pad tegenkomt.

Delen: Printen: